https://apss.qom.ac.ir/ مطالعات کاربردی علم سنجی fa daily 1 Thu, 23 Oct 2025 00:00:00 +0330 Thu, 23 Oct 2025 00:00:00 +0330 https://apss.qom.ac.ir/article_4323.html هدف: با توجه به پیچیدگی فزایندۀ چالش‌های اجتماعی و زیست‌محیطی و تحول نقش دانشگاه‌ها در قرن بیست‌ویکم، پژوهش حاضر با هدف شناسایی روندهای علمی، شکاف‌های دانشی و مسیرهای آتی پژوهش در حوزۀ نقش دانشگاه‌ها در توسعۀ نوآوری اجتماعی انجام شده است. این مطالعه بر مأموریت سوم دانشگاه‌ها تمرکز دارد و می‌کوشد جایگاه آن‌ها را به‌عنوان کنشگرانی کلیدی در خلق ارزش اجتماعی، تسهیل همکاری‌های چندبخشی و تحقق توسعۀ پایدار تبیین کند.روش‏شناسی: پژوهش حاضر از روش تحلیل کتاب‌سنجی همراه با مصورسازی علمی بهره گرفت. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل کتاب‌سنجی و مصورسازی علمی انجام شده است. جامعۀ آماری شامل مقالات علمی منتشرشده در مجلات معتبر نمایه‌شده در پایگاه اسکوپوس با رتبه یک (Q1) طی بازۀ زمانی 2015 تا آگوست 2025 است. در مرحلۀ گردآوری داده‌ها، فرایند غربالگری نظام‌مند انجام شد؛ به‌گونه‌ای که تنها مقالات نهایی چاپ‌شده در مجلات علمی مرتبط با موضوع نقش دانشگاه در توسعۀ نوآوری اجتماعی انتخاب گردیدند و سایر انواع مستندات و مطالعات نامرتبط از نمونه حذف شدند. در نهایت، 163 مقالۀ واجد شرایط وارد مرحلۀ تحلیل شدند. در مرحلۀ تحلیل داده‌ها، از نرم‌افزار بایب اکسل به‌منظور پاک‌سازی، استانداردسازی و آماده‌سازی داده‌های کتاب‌سنجی استفاده شد. سپس، نرم‌افزار وسویور برای تحلیل شبکه‌ای و مصورسازی روابط علمی به‌کار گرفته شد و شبکه‌های هم‌تألیفی نویسندگان، همکاری‌های بین‌المللی، مؤسسات پیشرو و خوشه‌های هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها ترسیم و تفسیر گردید.یافته‌ها: بررسی مقالات نشان داد که حجم تولیدات علمی در این حوزه طی دهۀ اخیر روندی صعودی داشته و سال 2022 نقطۀ اوج انتشار مقالات با 25 مقاله بوده است. بریتانیا، ایتالیا، و ایالات متحده سه کشور پیشرو در این حوزه محسوب می‌شوند و بیشترین میزان ارجاعات نیز به آثار پژوهشگران این کشورها تعلق دارد. از منظر سازمانی، دانشگاه اچ‌اس‌ای روسیه و دانشگاه لوند سوئد بیشترین سهم در تولید مقالات را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین، مجلۀ پیش‌بینی فناوری و تغییر اجتماعی با 15 مقاله و 1377 ارجاع، اثرگذارترین نشریه در این حوزه شناسایی شد. تحلیل خوشه‌ای کلیدواژه‌ها چهار جریان مفهومی اصلی را آشکار ساخت: نخست، «نوآوری سیستمی برای پایداری» که بر ارتباط میان توسعه پایدار، مدل‌های کسب‌وکار نوین، و اقتصاد چرخشی تأکید دارد؛ دوم، «نوآوری و کارآفرینی اجتماعی در بستر حکمرانی و جامعۀ مدنی» که نقش سیاست‌گذاری، جامعۀ مدنی، و بنگاه‌های اجتماعی را در توسعۀ نوآوری برجسته می‌کند؛ سوم، «پیوند آموزش و نوآوری فراگیر در جهت توانمندسازی و رقابت‌پذیری» که نشان‌دهندۀ اهمیت آموزش عالی در ارتقاء عدالت اجتماعی و ظرفیت‌های رقابتی است؛ و چهارم، «دانشگاه به‌عنوان کنشگر کلیدی نوآوری اجتماعی» که بیانگر نقش مستقیم دانشگاه در تولید دانش اجتماعی و اثرگذاری اقتصادی- اجتماعی است.نتیجه گیری: سیر تحول پژوهش‌ها طی این دهه از مرحلۀ مفهوم‌پردازی اولیه (پیش از 2019) به سمت بلوغ نظری (2019–2020)، رویکرد اکوسیستمی و شبکه‌ای (2021–2022)، و در نهایت تمرکز بر سنجش عملکرد و مقیاس‌پذیری (2022 به بعد) حرکت کرده‌اند. این تحول بیانگر آن است که دانشگاه‌ها بیش‌ازپیش به‌عنوان نهادهایی میانجی در تعامل علم، جامعه، و اقتصاد عمل کرده و نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق اهداف توسعۀ پایدار دارند. این مطالعه با ارائۀ تصویری جامع از روندهای علمی و مسیرهای آتی، چارچوبی برای پژوهش‌های آینده، سیاست‌گذاری مبتنی‌بر داده و بازاندیشی در مأموریت سوم دانشگاه‌ها فراهم می‌کند. در مجموع، موفقیت نوآوری اجتماعی دانشگاهی مستلزم هم‌افزایی میان رویکردهای سیستمی، حکمرانی مشارکتی، آموزش و توانمندسازی است. https://apss.qom.ac.ir/article_4324.html مقدمه: با گسترش مطالعات اجتماعی مبتنی بر رویکرد کیفی، ارزیابی کیفیت علمی این تحقیقات به یکی از مباحث محوری در روش‌شناسی تبدیل شده است. پژوهش‌های کیفی با اتکا بر تعامل مستقیم با مشارکت‌کنندگان، حضور پژوهشگر در میدان مطالعه و تمرکز عمیق بر کاوش معانی و تجربیات زیسته، در پی فهم لایه‌های پنهان پدیده‌های اجتماعی هستند. حال آن‌که معیارهای ارزشیابی تثبیت‌شده روش‌شناسی کمّی این تصور را ایجاد کرده است که تحقیقات کیفی از معیارهای قابل اتکاء برخوردار نیستند. در پاسخ به این انتقادات، روش‌شناسان کیفی چارچوب‌ها و معیارهایی جایگزین برای سنجش کیفیت داده‌ها و نتایج کیفی ارائه داده‌اند؛ که با وجود ظرفیت‌های اکتشافی این رویکرد، مسئله اعتبار (روایی) و اطمینان (پایایی) داده‌ها را تضمین نماید. آن‌چنان که معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا ـ شامل باورپذیری، انتقال‌پذیری، اطمینان‌پذیری و تأییدپذیری ـ به عنوان یکی از مهم‌ترین الگوهای ارزیابی کیفیت در تحقیقات کیفی، جایگاه برجسته‌ای در ادبیات روش‌شناسی یافته‌ است.روش‌شناسی: این پژوهش با هدف بررسی روش‌های تعیین روایی و پایایی در مطالعات کیفی بر مبنای دیدگاه لینکلن و گوبا، تلاش می‌کند به منظور افزایش استحکام داده‌ها، در مطالعه‌ای ترویجی به روش تدوینی، به بازخوانی دانش موجود در حوزه روش‌شناسی تحقیق بر اساس چهار معیار کیفی لینکلن و گوبا و راهبردهای دستیابی به هر یک از این معیارها بپردازد.یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است توجه به معیارهای لینکلن و گوبا توانسته‌اند به افزایش اطمینان مضاعف در تحقیق و ارتقاء سطح علمی آن بیافزاید. حال از آن‌جا که تضمین اعتبار و اعتماد در تحقیقات کیفی برای پژوهشگران از اهمیت بالایی برخوردار است، چارچوب لینکلن و گوبا توانسته است با ارائه مجموعه‌ای منسجم از معیارها و استفاده مؤثر از راهبردها موجب افزایش دقت و صحت یافته‌ها و انطباق آن با دیدگاه‌ها و تجربیات مشارکت‌کنندگان شود. بدین تعبیر، قابلیت اعتبار و اطمینان در تحقیقات کیفی به عنوان بستری برای ایجاد بینش‌های معنادار و پیشرفت دانش عمل نموده و محققان با پایبندی به چارچوب لینکلن و گوبا می‌توانند قابلیت اعتبار را با ایجاد حقیقت، قابلیت انتقال را با تعمیم‌پذیری در زمینه، قابلیت اعتماد را با تضمین ثبات و پایداری، و قابلیت تأیید را در مقابله با سوگیری و ذهنیت، مورد ارتقاء و استحکام قرار دهند.بحث و نتیجه‌گیری: دستیابی به الگویی منسجم و پذیرفتنی برای ارزیابی کیفیت پژوهش‌ها، مستلزم انجام مطالعات بیشتر و گفت‌وگوی مستمر میان رویکردهای مختلف روش‌شناختی است. بدین منظور لینکلن و گوبا (1985) برای دستیابی به تصویری واضح از جایگاه پژوهش‌های کیفی در قلمرو علوم اجتماعی، معیارهایی را معرفی نموده‌اند؛ که در باورپذیری، انتقال‌پذیری، تأییدپذیری و اطمینان‌پذیری تحقیقات کیفی بر اساس ارزیابی علمی قابلیت اعتبار (روایی) و اطمینان (پایایی) داده‌های تحقیق مؤثر بوده است. حال آن‌که برای انطباق چهار معیار کیفی لینکلن و گوبا (باورپذیری، انتقال‌پذیری، اطمینان‌پذیری و تأییدپذیری) می‌توان:1. به منظور افزایش باورپذیری از روش‌های تطبیق طولانی‌مدت، بررسی همتایان، بازنگری اعضاء، مستندسازی و مثلث‌سازی استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها به درک عمیق از پدیده‌ها و فهم دقیق از تجربیات مشارکت‌کنندگان کمک می‌کند و شفافیت و اعتبار تحقیق را افزایش می‌دهد.2. برای افزایش انتقال‌پذیری یافته‌های تحقیق از روش‌های توصیف غنی، توصیف عمیق زمینه، و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها تمام جنبه‌های مرتبط (مثل شرایط اقتصادی، اجتماعی و تکنولوژیکی) را توصیف می‌کند و یافته‌ها را به جمیع جوانب زمینه موضوعی تحقیق تعمیم می‌دهد.3. برای افزایش اطمینان‌پذیری از روش‌های پوشه‌نگاری، انعکاس‌دهی و پیگیری ارزیابی استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها شفافیت فرایند تحقیق را افزایش می‌دهد و به دیگر پژوهشگران در بازسازی تحقیق کمک می‌نماید.4. برای افزایش تأییدپذیری می‌توان از روش‌های بازبینی همتایان و بازنگری همکاران استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها اعتبار یافته‌ها را افزایش می‌دهد و تأیید می‌کند که یافته‌ها منعکس‌کننده شواهد و نه سوگیری‌های پژوهش‌گر بوده است. https://apss.qom.ac.ir/article_4245.html هدف: این پژوهش با هدف تحلیل ساختار فکری، بررسی روندهای کمی و پیش‌بینی مسیرهای آتی حوزه مدیریت دانش (KM) در علم اطلاعات و دانش‌شناسی (LIS) انجام شده است. با توجه به فقدان درک جامع از ساختار درونی، خوشه‌های موضوعی، الگوهای رشد و افول و جبهه‌های نوظهور پژوهشی در این قلمرو، این مطالعه می‌کوشد تا با استفاده از رویکرد علم‌سنجی و تحلیل سری‌های زمانی، این شکاف تحقیقاتی را پر کرده و نقشه علمی این حوزه را ترسیم نماید. سوالات اصلی بر شناسایی ساختار فعلی، پیش‌بینی رشد انتشارات و استنادات، تحلیل الگوهای همکاری علمی و شناسایی موضوعات نوظهور متمرکز است.روش: این مطالعه از روش کتاب‌سنجی و تحلیل علم‌سنجی بهره برده است. داده‌ها از پایگاه Web of Science (WoS) با جستجوی کلیدواژه «knowledge management» در دسته‌بندی موضوعی «Information Science & Library Science» بدون محدودیت زمانی و زبانی استخراج شدند که مجموعاً شامل ۴۹۴۰ مقاله بود. برای تحلیل ساختار فکری، شبکه‌های هم‌نویسندگی و هم‌استنادی و شناسایی خوشه‌های موضوعی از ابزارهای VOSviewer و CiteSpace استفاده شد. به‌منظور پیش‌بینی روندهای آتی تعداد انتشارات، استنادات و تعداد منابع مورد استفاده، از مدل‌های تحلیل سری زمانی ARIMA بر اساس داده‌های سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۴۰۲ و همچنین داده‌های بین‌المللی استفاده گردید.یافته‌ها: تحلیل‌ها نشان داد که حوزه مدیریت دانش در LIS به چهار خوشه اصلی تقسیم می‌شود: «فناوری مدیریت دانش» (با بیشترین تعداد مقاله و استناد)، «اشتراک دانش»، «نوآوری و مدیریت دانش» و «ایجاد دانش». پیش‌بینی‌های سری زمانی حاکی از روند افزایشی مداوم در تعداد انتشارات، هم در سطح داخلی و هم بین‌المللی، است. با این حال، یک تفاوت کلیدی مشاهده شد: در حالی که تعداد استنادات در سطح بین‌المللی رشد پایداری را نشان می‌دهد، در پژوهش‌های داخلی دچار نوسان و روند کاهشی پیش‌بینی‌شده است. موضوعات نوظهور در سطح جهانی به سمت «کلان‌داده‌ها»، «رسانه‌های اجتماعی»، «پایداری» و «نوآوری باز» در حال حرکت هستند، در حالی که تمرکز داخلی همچنان بر مفاهیم کلیدی مانند «فرهنگ سازمانی» و «کتابخانه‌های دانشگاهی» است.نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که مدیریت دانش در علم اطلاعات، حوزه‌ای پویا و در حال رشد است، اما الگوی توسعه و تمرکز موضوعی پژوهش‌های داخلی و بین‌المللی متفاوت است. شکاف میان روند رشد انتشارات و تأثیرگذاری (استنادات) در تحقیقات داخلی، و همچنین تفاوت در موضوعات پژوهشی، نیازمند توجه ویژه است. برای افزایش کیفیت و تأثیرگذاری پژوهش‌های داخلی، پیشنهاد می‌شود تمرکز بیشتری بر فناوری‌های نوین (مانند هوش مصنوعی و کلان‌داده‌ها)، تقویت همکاری‌های علمی بین‌المللی، استفاده از روش‌های تحلیل داده‌محور و تدوین مدل‌های بومی برای پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌ها صورت گیرد. https://apss.qom.ac.ir/article_4322.html مقدمه: نظریه سیستم‌های خاکستری نخستین بار توسط دِنگ در سال 1982 معرفی شد و از آن زمان به‌عنوان یکی از چارچوب‌های بنیادی برای مدل‌سازی عدم‌قطعیت و پشتیبانی از تصمیم‌گیری در شرایط داده‌های ناقص، مبهم و محدود شناخته شده است. ایده اصلی این نظریه بر این فرض استوار است که واقعیت‌ها نه کاملاً «سفید» و شناخته‌شده و نه کاملاً «سیاه» و ناشناخته‌اند، بلکه در طیفی «خاکستری» جای می‌گیرند که بخشی از اطلاعات در دسترس و بخش دیگر نامعلوم است. همین نگرش باعث شد تا سیستم‌های خاکستری طی چهار دهه گذشته از یک ابزار تحلیلی به چارچوبی میان‌رشته‌ای و جهانی تبدیل شود که در حوزه‌های متنوعی چون مهندسی، اقتصاد، علوم محیطی، پزشکی، مدیریت و سیاست‌گذاری عمومی به‌کار گرفته می‌شود. با وجود گسترش چشمگیر، مرورهای پیشین اغلب پراکنده بوده و فاقد تحلیلی جامع از مسیر تکاملی، شبکه‌های علمی و حوزه‌های نوظهور این نظریه بوده‌اند. پژوهش حاضر با رویکردی نظام‌مند و علم‌سنجی تلاش می‌کند این خلأ را پر کند.هدف: هدف اصلی این پژوهش ترسیم تصویری فراگیر از تحول نظریه سیستم‌های خاکستری در بازه 1982 تا 2025 است. مطالعه حاضر می‌کوشد سیر تاریخی این نظریه را مستند کند، شبکه‌های علمی و همکاری‌های بین‌المللی را شناسایی نماید، خوشه‌های پژوهشی را آشکار سازد و حوزه‌های نوظهور را معرفی کند. روش‌شناسی: این تحقیق بر پایه یک رویکرد علم‌سنجی جامع طراحی شده است. داده‌های مورد نیاز از پایگاه اسکوپوس استخراج گردید و تحلیل‌ها با بهره‌گیری از بسته تحلیلی R Bibliometrix انجام شد. تمرکز اصلی بر تحلیل ارجاعات، هم‌نویسندگی و هم‌واژگانی بود. برای اطمینان از جامعیت داده‌ها، کوئری‌ای طراحی شد که ترکیب گسترده‌ای از واژگان کلیدی مرتبط با نظریه خاکستری را شامل می‌شد؛ از جمله «سیستم‌های خاکستری»، «مدل خاکستری»، «پیش‌بینی خاکستری» و «تئوری خاکستری». چنین رویکردی امکان تولید نقشه‌های تماتیک، شناسایی نویسندگان و نشریات برجسته، و تحلیل شبکه‌های همکاری علمی در سطح بین‌المللی را فراهم آورد.یافته‌ها: تحلیل‌ها سه دوره متمایز در سیر تحول نظریه سیستم‌های خاکستری را آشکار ساختند:1. دوره بنیادین مفهومی (دهه 1980 و 1990): معرفی مفاهیم پایه‌ای چون عدد و ماتریس خاکستری.2. دوره گسترش الگوریتمی (2000–2015): توسعه مدل‌های ترکیبی و تلفیق GST با منطق فازی، الگوریتم‌های تکاملی و یادگیری ماشین.3. دوره همگرایی جهانی (2016 تاکنون): برجسته شدن کاربردهای میان‌رشته‌ای در سیاست‌گذاری عمومی، سلامت جمعیت، انرژی پایدار، لجستیک دیجیتال و تحلیل سامانه‌های اجتماعی ـ فنی.تحلیل هم‌واژگانی نشان داد حوزه پژوهش به دو خوشه اصلی تقسیم می‌شود: نخست، خوشه‌ای فنی با تمرکز بر پیش‌بینی، بهینه‌سازی و تصمیم‌گیری چندمعیاره؛ دوم، خوشه‌ای انسان‌محور که بر کاربردهای نظریه در علوم اجتماعی و سلامت عمومی تأکید دارد. تحلیل استنادی نیز بار دیگر اهمیت مقاله کلاسیک دِنگ (1982) را به‌عنوان شالوده فکری این حوزه برجسته کرد. از منظر جغرافیایی، چین همچنان قطب اصلی تولید علمی است و دانشگاه‌هایی مانند نانجینگ، ووهان و چونگ‌چینگ نقش محوری دارند.نتیجه‌گیری: این پژوهش مرزهای نوظهور نظریه خاکستری را در تعامل با علوم اجتماعی و فناوری‌های نوین همچون هوش مصنوعی، کلان‌داده و دوقلوهای دیجیتال برجسته می‌سازد. چنین تلفیقی، نظریه را از یک ابزار محاسباتی به چارچوبی میان‌رشته‌ای برای فهم پیچیدگی‌های قرن بیست‌ویکم ارتقا می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهند که نظریه خاکستری اکنون می‌تواند زبان مشترکی برای پژوهشگران، سیاست‌گذاران و مدیران فراهم آورد تا در مواجهه با مسائل پیچیده و چندبعدی جهانی به تصمیم‌سازی آگاهانه‌تر بپردازند. از نظر کاربردی، دلالت‌های کلیدی شامل توسعه مدل‌های ترکیبی خاکستری–هوش مصنوعی، گسترش همکاری‌های علمی بین‌المللی و بومی‌سازی مدل‌ها برای حل مسائل محلی در حوزه‌هایی چون مدیریت منابع، سلامت عمومی، تاب‌آوری زنجیره‌تأمین و مقابله با بحران‌ها است. افزون‌بر این، کاربردهای جدید در زمینه اقلیم و حکمرانی داده ظرفیت‌های تازه‌ای برای تصمیم‌سازی در شرایط عدم‌قطعیت ایجاد می‌کند. بدین‌ترتیب، این مطالعه نخستین مرور نظام‌مند و جامع در حوزه نظریه سیستم‌های خاکستری است که وضعیت کنونی را روشن می‌سازد. https://apss.qom.ac.ir/article_4321.html تحلیل محتوای نشریات علمی یکی از ابزارهای مؤثر برای بررسی وضعیت تولید دانش، شناسایی روندهای موضوعی و ساختار مشارکت علمی در حوزه‌های مختلف است. در این پژوهش، هدف تحلیل محتوای مقالات منتشرشده در فصلنامه «آموزه‌های حقوق کیفری» در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ بوده است. این تحقیق به‌منظور شناسایی روندهای علمی و کاربردی، مقایسه گرایش‌های موضوعی و معرفی شکاف‌های پژوهشی در این نشریه انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر روش تحلیل محتوای کمی است. جامعه آماری شامل ۲۶۱ مقاله منتشرشده در ۲۷ شماره از فصلنامه طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ می‌باشد. اطلاعات مربوط به عنوان، نویسندگان، مرتبه علمی، وابستگی سازمانی، جنسیت، ساختار نویسندگی و محور موضوعی استخراج و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Excel تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که نشریه در طول این دوره از ثبات نسبی و رشد تدریجی در تعداد مقالات برخوردار بوده است. بیش از ۶۰٪ مقالات توسط نویسندگانی با مرتبه استادیار و بالاتر نوشته شده است و سهم دانشجویان دکتری نیز قابل توجه است. با این حال، مشارکت زنان در نگارش مقالات تنها حدود ۱۲٪ بوده است. از نظر محتوایی، حوزه‌های «سیاست جنایی» (۱۷.۲٪)، «حقوق بین‌الملل کیفری» (۱۵.۷٪) و «جرم‌شناسی» (۱۳.۴٪) بیشترین تمرکز را داشته‌اند. در مقابل، حوزه‌هایی همچون «حقوق کیفری عمومی»، «آیین دادرسی کیفری» و «حقوق کیفری اطفال» سهم کمتری در نشریه داشته‌اند که نشان‌دهنده تمرکز بیشتر بر مسائل راهبردی و بین‌المللی است. همچنین، مقالات فردی یا دو نفره غالب بوده و پژوهش‌های گروهی یا میان‌رشته‌ای اندک است. این پژوهش نشان می‌دهد که در حالی که نشریه «آموزه‌های حقوق کیفری» از لحاظ کمّی جایگاه خود را تثبیت کرده است، اما با چالش‌هایی در زمینه تنوع موضوعی، جنسیتی و جغرافیایی روبه‌رو است. این یافته‌ها بر لزوم بازنگری در سیاست‌های تحریریه و افزایش مشارکت‌های متنوع تأکید دارد. به‌ویژه، گسترش تنوع موضوعی و تقویت پژوهش‌های میان‌رشته‌ای می‌تواند به ارتقای کیفیت علمی نشریه و تقویت پیوند آن با نیازهای پژوهشی روز کمک کند.یافته‌های این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاران علمی، دبیران نشریه و پژوهشگران تحصیلات تکمیلی در طراحی فراخوان‌های هدفمند، تدوین محورهای جدید پژوهشی و انتخاب موضوعات پایان‌نامه‌ای کمک کند. افزون بر این، الگوی ارائه‌شده در این مطالعه، می‌تواند الگویی برای ارزیابی علمی سایر نشریات تخصصی حقوقی و علوم انسانی محسوب شود. https://apss.qom.ac.ir/article_4320.html چکیدهپژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش‌های علم‌سنجی و تحلیل واژگانی، به ترسیم نقشه علمی حوزه حکمرانی مواد مخدر بر اساس 752 مقاله علمی-پژوهشی خارجی پرداخته است که در بازه زمانی سال‌های 2014 تا 2025 در پایگاه علمی Science Direct نمایه شده‌اند. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تحلیل ساختار مفهومی و شبکه‌های موضوعی در حوزه حکمرانی مواد مخدر است تا از این طریق، درک بهتری از روندها، مفاهیم کلیدی و ارتباطات بین مفاهیم در این حوزه فراهم شود. برای دستیابی به این هدف، از نرم‌افزارهای اکسل و VOSviewer به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها، آماده‌سازی اطلاعات و ترسیم نقشه‌های علمی استفاده شده است. در این پژوهش، داده‌های مربوط به مقالات از پایگاه Science Direct استخراج و پس از پالایش و آماده‌سازی، مورد تحلیل قرار گرفتند. با استفاده از روش‌های علم‌سنجی، شبکه‌های مفهومی و ارتباطات بین واژگان کلیدی بررسی شدند. هدف هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل ساختار مفهومی و شبکه‌های موضوعی در حوزه حکمرانی مواد مخدر از طریق روش‌های علم‌سنجی و تحلیل واژگانی است، تا تصویری جامع از روندها، مفاهیم کلیدی و ارتباطات مفهومی در این حوزه ارائه گردد.روش‌شناسی این مطالعه با بهره‌گیری از داده‌های 752 مقاله علمی-پژوهشی نمایه‌شده در پایگاه Science Direct طی سال‌های 2014 تا 2025، و با استفاده از نرم‌افزارهای اکسل و VOSviewer، به تحلیل شبکه‌ای واژگان کلیدی و ترسیم نقشه علمی حوزه حکمرانی مواد مخدر پرداخته است.یافته‌ها از میان 118 کلیدواژه مرتبط، 10 واژه به‌عنوان واژگان هسته و 4 واژه به‌عنوان واژگان نزدیک به هسته شناسایی شدند. واژگان «حکمرانی»، «آسیب‌های اجتماعی»، «اعتیاد»، «مواد مخدر» و «حکمرانی مواد مخدر» از پرتکرارترین و پراهمیت‌ترین کلیدواژه‌ها بودند. همچنین، چهار خوشه موضوعی اصلی در حوزه حکمرانی مواد مخدر شناسایی گردید که هر کدام نشان‌دهنده جهت‌گیری خاصی در مطالعات این حوزه هستند، از جمله رویکردهای اجتماعی، سیاست‌گذاری و پیشگیری.نتیجه‌گیری یافته‌ها نشان می‌دهند که در سال‌های اخیر، گرایش پژوهش‌ها به سوی مفاهیمی چون پیشگیری، کاهش آسیب و بهبود سیاست‌های حکمرانی افزایش یافته است. این مطالعه با ترسیم ساختار مفهومی حوزه مذکور، به شناسایی شکاف‌های پژوهشی و جهت‌دهی به مطالعات آینده کمک می‌کند.کاربرد نتایج می‌تواند مورد استفاده سیاست‌گذاران، پژوهشگران و برنامه‌ریزان برای طراحی راهبردهای مؤثرتر در کنترل و مدیریت اعتیاد قرار گیرد و زمینه‌ساز توسعه همکاری‌های بین‌رشته‌ای و پژوهش‌های کاربردی شود. https://apss.qom.ac.ir/article_3101.html هدف: پژوهش حاضر به بررسی مصورسازی تولیدات علمی با داده‌های بزرگ (داده های کلان)در پایگاه استنادی «وب او ساینس» در بازده زمانی(2022-2010) م در کشور ایران و ترکیه پرداخته است. روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی است، که با رویکرد علم سنجی، برای گردآوری داده‌ها از جستجوی پیشرفته در «وب اوساینس» استفاده شده ‌است. تعداد کل رکورد های استخراج‌ شده در هر سه نمایه استنادی علوم پایه، علوم اجتماعی ،هنر و علوم انسانی 77408 بوده که همه رکوردها انتخاب نشده‌است. درنهایت با نرم‌افزار های تجزیه‌وتحلیل داده، رکوردهای استخراج‌ شده در پایگاه «وب او ساینس»مورد بررسی قرارگرفته‌است. تجزیه و تحلیل داده با استفاده از نرم‌افزار های داده کاوی از جمله «یوسی آی نت»، «وزویور »، «بایب اکسل » انجام‌شده است . یافته ها: نتایج پژوهش در زمینه ی تحلیل خوشه‌ای کلیدواژه‌ها نشان داد، تعداد ده خوشه اصلی از کلید واژه‌های مورد بررسی تولید شد که مهم‌ترین خوشه مربوط به پردازش ذخیره و بازیابی اطلاعات با استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی، پردازش ابری، فراگیری ماشین و یادگیری عمیق بوده است، پرتکرارترین کلیدواژه های مقالات تولید شده در حوزه ی داده های عظیم، کلیدواژه های «داده های عظیم»، «فراگیری ماشین»، «یادگیری عمیق»و «اینترنت اشیا» در سطح ایران و ترکیه در پایگاه مد نظر بودند علاوه بر این بررسی پربسامدترین هم رخدادی واژگان نشان داد بیشترین هم واژگانی میان «مهندسی- برق و الکترونیک»، «علوم کامپیوتر- سیستم های اطلاعاتی»، « علوم کامپیوتر- نظریه و روش» و «علوم کامپیوتر، هوش مصنوعی» وجود دارد. باید افزود این مسئله برای پژوهشگران درنمایه سازی حوزه‌های علمی درپایگاه مورد بررسی «وب او ساینس»در کشور ایران و ترکیه حائز اهمیت است. نتیجه گیری : با گستردگی به کار گیری علوم دانشی مختلف در سطح کلان از روش های نوین علم سنجی ، از جمله: تکنیک ها و روش های تجزیه و تحلیل پیشرفته مانند مصور سازی یافته های علمی در پایگاه های استنادی مختلف مثل(وب او ساینس) و غیره استفاده می گردد، که با این اتفاق کمک شایانی به پژوهشگران در زمینه ی پردازش، ذخیره و بازیابی برونداد های علمی شان در سطح فرا ملی می شود به علاوه اینکه تجزیه و تحلیل پیشرفته داده های کلان به روش علم سنجی به نوبه خود منجر به ارتقا کیفیت برونداد های علمی و پژوهشی هر پژوهشگر و شناسایی پژوهش های دارای وجه مشترک موضوعی در یک حوزه دانشی خاص می گردد. https://apss.qom.ac.ir/article_4127.html هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامع رفتار اطلاع‌یابی سلامت در دوران بحران‌های بهداشتی انجام شده است و می‌کوشد با بهره‌گیری هم‌زمان از شاخص‌های علم‌سنجی و آلت‌متریک، ساختار دانش، الگوهای استنادی و بازتاب اجتماعی پژوهش‌های این حوزه را بررسی کند. تمرکز اصلی مطالعه بر شناسایی روندهای زمانی تولید علم، بازیگران کلیدی (نویسندگان، کشورها و مجلات)، خوشه‌های موضوعی غالب و میزان تعامل و توجه اجتماعی پژوهش‌ها، به‌ویژه در بستر بحران‌هایی نظیر همه‌گیری COVID 19 است. روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی–توسعه‌ای بوده و با رویکرد کمّی و استفاده از تکنیک‌های علم‌سنجی و آلت‌متریک انجام شده است. جامعه آماری شامل مدارک نمایه‌شده در پایگاه Web of Science Core Collection بود که با استفاده از راهبرد جست‌وجوی ترکیبی مبتنی بر عملگرهای بولی AND/OR گردآوری شدند. راهبرد جست‌وجو دو محور اصلی «بحران‌های سلامت» (Pandemic، Health Crisis، Epidemic و Public Health Emergency) و «رفتار اطلاع‌یابی سلامت» (Health Information Behavior، Information Seeking و Information Searching) را پوشش داد. جست‌وجو در فیلد موضوعی (عنوان، چکیده و کلیدواژه‌ها) و بدون محدودیت زمانی انجام شد و بازه زمانی ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۴ را دربر گرفت. در مجموع ۷۸۲ رکورد بازیابی شد که پس از اعمال معیارهای ورود (مقالات داوری‌شده دارای چکیده و داده‌های استنادی کامل) و حذف اسناد غیرپژوهشی، به‌عنوان جامعه پژوهش مورد تحلیل قرار گرفت. داده‌های آلت‌متریک بر اساس شناسه DOI از پایگاه Altmetric.com استخراج شد. تحلیل‌های علم‌سنجی با استفاده از نرم‌افزارهای CiteSpace، VOSviewer و بسته Bibliometrix در R و تحلیل‌های آلت‌متریک با تمرکز بر توزیع نمره توجه و سهم پلتفرم‌های اجتماعی انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تولید دانش در حوزه رفتار اطلاع‌یابی سلامت تا سال ۲۰۱۰ محدود و پراکنده بوده، اما از دهه ۲۰۱۰ به‌تدریج افزایش یافته و در بازه ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ هم‌زمان با همه‌گیری COVID 19 جهش چشمگیری را تجربه کرده است. این الگو نشان‌دهنده ماهیت رویدادمحور این حوزه است. تحلیل استنادی حاکی از آن بود که مقالات پرارجاع عمدتاً بر موضوعاتی نظیر اضطراب سلامت، اطلاعات نادرست، ادراک ریسک، اجتناب اطلاعاتی و سواد سلامت دیجیتال تمرکز دارند. از منظر نویسندگان، پژوهشگرانی مانند Dadaczynski و Okan نقش محوری در شکل‌دهی به گفتمان علمی حوزه ایفا کرده‌اند. تحلیل جغرافیایی نیز نشان داد که ایالات متحده، چین و بریتانیا بیشترین سهم را در تولید مقالات دارند، در حالی که کشورهایی نظیر ایران به‌عنوان بازیگران نوظهور با ظرفیت توسعه پژوهشی شناسایی شدند. تمرکز انتشار مقالات در مجلات میان‌رشته‌ای، به‌ویژه Journal of Medical Internet Research، بیانگر ماهیت چندوجهی این حوزه است. در بعد آلت‌متریک، توزیع نمره توجه به‌شدت چوله به راست بود (میانگین ۲۵٫۹۰ و میانه ۳) که نشان می‌دهد تعداد اندکی از مقالات توجه اجتماعی گسترده‌ای را به خود اختصاص داده‌اند. رابطه بین استنادات علمی و نمره آلت‌متریک ضعیف اما معنادار بود و ماهیت مکمل این دو شاخص را تأیید کرد. نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رفتار اطلاع‌یابی سلامت در دوران بحران‌های بهداشتی، بازتاب‌دهنده تعامل پیچیده میان تولید دانش علمی و توجه اجتماعی است. تمرکز پژوهش‌ها بر ابعاد روان‌شناختی و اطلاعات نادرست، اهمیت مدیریت ارتباطات سلامت در شرایط بحرانی را برجسته می‌سازد. در عین حال، تمرکز جغرافیایی و فردی تولید دانش ضرورت توسعه همکاری‌های بین‌المللی و میان‌رشته‌ای را نشان می‌دهد. استفاده هم‌زمان از شاخص‌های علم‌سنجی و آلت‌متریک می‌تواند تصویری جامع‌تر از تأثیر علمی و اجتماعی پژوهش‌های سلامت ارائه دهد و مبنایی برای سیاست‌گذاری و پژوهش‌های آینده فراهم آورد. https://apss.qom.ac.ir/article_4242.html ترسیم نقشه علمی حکمرانی ورزشی مطلوب: یک مطالعه علم‌سنجی مبتنی بر پایگاه استنادی اسکوپوس2015-2025 چکیده زمینه: حکمرانی ورزشی مطلوب به‌عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در مدیریت و سیاست‌گذاری ورزش، در سال‌های اخیر توجه فزاینده‌ای از سوی پژوهشگران و نهادهای بین‌المللی به خود جلب کرده است. با وجود رشد قابل‌توجه مطالعات در این حوزه، تاکنون تصویری جامع از ساختار دانش، روندهای پژوهشی و الگوهای همکاری علمی در زمینه حکمرانی ورزشی مطلوب ارائه نشده است. هدف: هدف پژوهش حاضر، تحلیل علم‌سنجی و ترسیم نقشه علمی پژوهش‌های مرتبط با حکمرانی ورزشی مطلوب در بازه زمانی 2015 تا 2025 بر اساس داده‌های استخراج‌شده از پایگاه استنادی اسکوپوس است. روش: این پژوهش از نظر روش‌شناسی، توصیفی–تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از رویکردهای علم‌سنجی، شامل تحلیل روند انتشار، توزیع جغرافیایی پژوهش‌ها، شبکه هم‌نویسندگی، هم‌استنادی و هم‌وقوعی واژگان کلیدی انجام شده است. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار وی او اس ویور مورد تحلیل و مصورسازی قرار گرفتند. یافته‌ها: تحلیل علم‌سنجی پژوهش‌های حوزه حکمرانی مطلوب ورزشی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ نشان داد که تولیدات علمی این حوزه روندی صعودی و پایدار داشته است. کشورهای توسعه‌یافته، به‌ویژه بریتانیا، در تولید دانش و تأثیرگذاری علمی نقش محوری ایفا کرده‌اند. همچنین، تحلیل هم‌وقوعی واژگان کلیدی نشان داد که مفاهیمی مانند حکمرانی ورزشی، مدیریت ورزشی و سیاست‌گذاری ورزشی در کانون توجه پژوهشگران قرار دارند، در حالی که مؤلفه‌های مکملی از جمله شفافیت، پاسخ‌گویی، پایداری و سلامت به‌عنوان ابعاد اصلی حکمرانی خوب ورزشی برجسته شده‌اند. ترسیم نقشه علمی حکمرانی ورزشی مطلوب: یک مطالعه علم‌سنجی مبتنی بر پایگاه استنادی اسکوپوس2015-2025 چکیده زمینه: حکمرانی ورزشی مطلوب به‌عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در مدیریت و سیاست‌گذاری ورزش، در سال‌های اخیر توجه فزاینده‌ای از سوی پژوهشگران و نهادهای بین‌المللی به خود جلب کرده است. با وجود رشد قابل‌توجه مطالعات در این حوزه، تاکنون تصویری جامع از ساختار دانش، روندهای پژوهشی و الگوهای همکاری علمی در زمینه حکمرانی ورزشی مطلوب ارائه نشده است. هدف: هدف پژوهش حاضر، تحلیل علم‌سنجی و ترسیم نقشه علمی پژوهش‌های مرتبط با حکمرانی ورزشی مطلوب در بازه زمانی 2015 تا 2025 بر اساس داده‌های استخراج‌شده از پایگاه استنادی اسکوپوس است. روش: این پژوهش از نظر روش‌شناسی، توصیفی–تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از رویکردهای علم‌سنجی، شامل تحلیل روند انتشار، توزیع جغرافیایی پژوهش‌ها، شبکه هم‌نویسندگی، هم‌استنادی و هم‌وقوعی واژگان کلیدی انجام شده است. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار وی او اس ویور مورد تحلیل و مصورسازی قرار گرفتند. یافته‌ها: تحلیل علم‌سنجی پژوهش‌های حوزه حکمرانی مطلوب ورزشی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ نشان داد که تولیدات علمی این حوزه روندی صعودی و پایدار داشته است. کشورهای توسعه‌یافته، به‌ویژه بریتانیا، در تولید دانش و تأثیرگذاری علمی نقش محوری ایفا کرده‌اند. همچنین، تحلیل هم‌وقوعی واژگان کلیدی نشان داد که مفاهیمی مانند حکمرانی ورزشی، مدیریت ورزشی و سیاست‌گذاری ورزشی در کانون توجه پژوهشگران قرار دارند، در حالی که مؤلفه‌های مکملی از جمله شفافیت، پاسخ‌گویی، پایداری و سلامت به‌عنوان ابعاد اصلی حکمرانی خوب ورزشی برجسته شده‌اند. https://apss.qom.ac.ir/article_4328.html ارتباط بین مطالعات ترجمه و تحقیقات علم‌سنجی نسبتاً جدید است و تحقیقات اختصاصی محدودی در این زمینه انجام شده است؛ با این حال، عدم تعادل جغرافیایی در خصوص پژوهش های حوزۀ ترجمه محسوس است. به همین دلیل، در این پژوهش سعی شده است با تاکید بر منطقه ی جغرافیای ایران و همچنین استفاده از مقالات نمایه شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام، پژوهش های حوزۀ ترجمه از منظر علم سنجی تحلیل شوند. به عبارت دیگر، هدف این پژوهش تحلیل علم‌سنجی و دیدارسازی شبکه علمی پژوهش‌های حوزه مطالعات ترجمه طی سال‌های 1370 تا 1403 بود.به این منظور، بروندادهای علمی این حوزه در قالب 2930 مقاله‌ی نمایه شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام استخراج و با استفاده از نرم‌افزارهای علم‌سنجی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که پراستنادترین مقالات عمدتاً حول محور ترجمه‌ی متون دینی (به ویژه قرآن و نهج‌البلاغه) و نقد ترجمه با تکیه بر نظریه‌های برمن و گارسس متمرکز هستند. نویسندگان پرتولید این حوزه شامل خوش‌سلیقه، خزاعی و مسبوق می‌شوند که شبکه هم‌نویسندگی آن‌ها الگوهای همکاری پژوهشی را آشکار می‌سازد. پراکندگی گره‌ها در شبکه هم نویسندگی پژوهشگران حوزه ترجمه، نشان‌دهنده‌ی گروه‌های مستقل با تخصص‌های فرعی در حوزه‌ی ترجمه می‌باشد. تحلیل کلیدواژه‌ها حاکی از غلبه موضوعاتی مانند ترجمه‌ی قرآن، ادبیات تطبیقی و چالش‌های فرهنگی در ترجمه است. خوشه‌بندی موضوعی نیز 10 خوشه اصلی از جمله مبانی نظری ترجمه، ادبیات تطبیقی، مطالعات قرآنی و تاریخ ترجمه را شناسایی کرده است. نتایج این پژوهش نشان داد که ۴۳% گرایش های پژوهشی به ترجمه ی ادبی و دینی، ۲۹% به جنبه‌های فرهنگی/تاریخی، و ۲۸% به مباحث روش‌شناختی پرداخته اند. با این توصیف، خلأهای پژوهشی که در حوزه‌ی ترجمه می توان به آن اشاره کرد، یکی عدم توجه به موضوع ترجمه ی ماشینی است که فقط در خوشه ی ششم ذکر شده است. علاوه بر آن، هیچ کدام از خوشه ها به طور مستقیم به ترجمه ی شفاهی همزمان و پیاپی اشاره نکرده اند. این مطالعه ضمن نشان دادن نقاط قوت (توجه به متون دینی و ادبی)، به ضعف‌هایی مانند کم‌توجهی به ترجمه‌ی ماشینی و شفاهی اشاره دارد. نتایج این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاری‌های پژوهشی هدفمند و توسعه‌ی مطالعات ترجمه در ایران کمک کند.