دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 4 2026 01 27 The stigmatizing language in Persian literature on disability: A bibliometric study زبان انگ‌آمیز در متون فارسی مرتبط با ناتوانی: مطالعه کتاب‌سنجی 1 18 4407 10.22091/apss.2025.13570.1053 FA امراله شمسی مرکز توسعه پژوهش های بالینی، بیمارستان شهدای خلیج فارس، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران. 0000-0001-6528-9341 زهرا صفایی مدیر اطلاع‌رسانی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران. 0000-0002-0669-0917 سامان دهقانی دانشجوی پزشکی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر بوشهر، ایران. 0009-0000-2471-4372 فاطمه صفری‌جهاندیده دانشجوی پزشکی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر بوشهر، ایران. 0009-0008-8278-7746 حدیثه حیدری دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، 0000-0001-5242-4348 اکرم فرهادی دانشیار گروه بهداشت، دانشکده بهداشت و تغذیه، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران. 0000-0002-0655-8342 Journal Article 2025 08 06 Purpose: The use of stigmatizing language can create barriers for individuals with disabilities in accessing healthcare services. Individuals with disabilities are among the groups that often experience stigmatizing language. This study aims to quantitatively analyze stigmatizing words in Persian scientific texts related to the field of disability. Methodlogy: This research is applied in nature and utilizes bibliometric techniques. The study population includes scientific productions from four information sources: the National Ethics System in Biomedical Research for searching projects and theses with ethical codes, the Ganji Irandoc system for searching theses/dissertations, the Scientific Information Center of Jihad University, and the National Library. Stigmatizing words, including "disabled", "disability", "disabled people" and "disabled people" were searched in the articles from these four sources between the years 1392 to 1401 (2013 to 2022) in December 1402 (2023). The production trends, journals, and universities with the highest outputs, author gender, and publication visualization were mapped. Findings: A total of 1366 documents were found, with theses showing the highest usage of stigmatizing language. The production of articles has increased by more than 2.5% over the past decade, rising from 69 documents in 1392 to 187 documents in 1401. Among the sources, theses showed the highest prevalence of stigmatizing language, followed by research proposals, articles, and books. Islamic Azad University and higher education institutions were the most prolific producers of such texts. Among journals, the “Journal of Disability Studies” published the highest number of articles containing stigmatizing language (24 articles). Gender analysis revealed that 61.59% of authors were male and 38.41% were female. The frequency of words was recorded as follows: “disabled people was (565), disability (331), disabled (251), disabled people (219).These findings indicate that stigmatizing language is often used in studies focusing on physical and mobility disabilities as well as urban accessibility challenges. Additionally, journals that received ethical approval from the National Committee for Biomedical Research Ethics showed more than a twofold increase in the use of stigmatizing language in recent years. Conclusion: The increasing trend of stigmatizing language in Persian scientific texts highlights the necessity for developing guidelines to combat and prevent the spread of disrespectful language. It is recommended that this issue be prioritized to enhance health outcomes. هدف: استفاده از زبان انگ‌آمیز می‌تواند موانعی برای دسترسی افراد دارای ناتوانی به خدمات درمانی ایجاد کند. افراد دارای ناتوانی از اقشاری هستند که غالباً زبان انگ‌آمیز را تجربه می‌کنند. این مطالعه به تحلیل کمّی کلمات انگ‌آمیز در متون علمی فارسی مرتبط با حوزه ناتوانی می‌پردازد. روش‌ها: پژوهش حاضر از نوع مطالعات کاربردی و با فنون کتاب‌سنجی انجام شده است. جامعه این پژوهش، تولیدات علمی چهار منبع اطلاعاتی که شامل سامانه ملی اخلاق در پژوهش‌های زیست پزشکی جهت جستجوی طرح‌ها و پایان‌نامه‌های دارای کد اخلاق، سامانه گنج ایرانداک جهت جستجوی پایان‌نامه‌/رساله‌، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی و کتابخانه ملی مورد بررسی قرار گرفتند. کلمات با پتانسیل انگ، شامل "معلول"، معلولیت"، "معلولین" و "معلولان" در مقالات چهار منبع اطلاعاتی نا‌مبرده بین سال‌های 1392 تا 1401 در دی‌ماه 1402 جستجو شد. روند تولیدات، نشریات و دانشگاه‌ها با بیشترین تولیدات، جنسیت نویسندگان و مصورسازی انتشارات ترسیم گردید. یافته‌ها: 1366 سند یافت شد که پایان‌نامه‌ها بیشترین میزان استفاده از زبان انگ‌‌آمیز را داشتند. روند تولید مقالات در یک دهه اخیر بیش از 2.5 درصد رشد داشته است به نحوی که از 69 سند در سال 1392، به 187 سند در سال 1401 رسیده است. در میان منابع، پایان‌نامه‌ها بیشترین شیوع زبان انگ‌زننده را نشان دادند و پس از آن طرح‌های تحقیقاتی، مقالات و کتاب‌ها قرار گرفتند. دانشگاه آزاد اسلامی و مؤسسات آموزش عالی پرکارترین تولیدکنندگان چنین متونی بودند. در میان مجلات، «مجله مطالعات معلولیت» بیشترین تعداد مقالات حاوی زبان انگ‌زننده (۲۴ مقاله) را منتشر کرد. تجزیه و تحلیل جنسیتی نشان داد که ۶۱.۵۹٪ از نویسندگان مرد و ۳۸.۴۱٪ زن بودند. فراوانی کلمات برای معلولین (565)، معلولیت (331)، معلول (251)، معلولان (219) بود. نویسندگان مرد (61.59 %) 986 و نویسندگان زن (38.41 %) 686 انتشارات را تشکیل دادند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که زبان انگ‌زننده اغلب در مطالعاتی که بر معلولیت‌های جسمی و حرکتی و همچنین چالش‌های دسترسی شهری تمرکز دارند، استفاده می‌شود. علاوه بر این، نشریاتی که تأییدیه اخلاقی از کمیته ملی اخلاق تحقیقات زیست‌پزشکی دریافت کرده‌اند، افزایش بیش از دو برابری در استفاده از زبان انگ‌زننده را در سال‌های اخیر نشان داده‌اند. نتیجه‌گیری: روند افزایشی استفاده از زبان انگ‌آمیز در متون علمی فارسی، ضرورت تدوین دستورالعمل‌هایی برای مقابله و پیشگیری از گسترش زبان غیرمحترمانه را برجسته می‌کند. توصیه می‌شود که این موضوع به منظور ارتقاء سطح سلامتی به عنوان یک اولویت مهم مد نظر قرار گیرد.

https://apss.qom.ac.ir/article_4407_358f8d7e3033be3ac1da240eaaf2082c.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 4 2026 01 27 The mapping and analysis of the conceptual network of scientific productions in the field of blended learning in the Web of Science citation database ترسیم و تحلیل شبکه مفهومی تولیدات علمی حوزه یادگیری ترکیبی در پایگاه استنادی وب آو ساینس 19 40 4408 10.22091/apss.2026.13583.1054 FA اسماعیل بیگدلو گروه علم اطلاعات و دانش شناسی. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی. دانشگاه یزد، یزد، ایران 0000-0002-6345-9359 عاطفه غفرانی دکتری مدیریت آموزشی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دنشگاه طلوع مهر، قم، ایران 0000-0002-5176-1518 ایمان نریمانی گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0000-2915-1636 Journal Article 2025 08 09 The blended learning approach, by combining the capabilities of the electronic environment and the face-to-face teaching-learning process, has significant benefits for educational systems and has attracted the attention of researchers over the past two decades. In this regard, scientometric research, citing reliable databases, helps to identify the structure of knowledge, institutions, and processes of science production. Therefore, the aim of the present study is to draw and analyze the conceptual network of scientific productions in the field of blended learning in the Web of Science citation database in order to provide a clear picture of the state of research and to help scientific decision-making and policy-making in this field. The research method is of an applied type and has a scientometric analysis approach, which uses the techniques of synonymy and clustering analysis to interpret the structure of the conceptual network of articles in this field. The statistical population of the study includes all research and review articles indexed in the Web of Science database between 2003 and 2024 in the field of blended learning, which were extracted and analyzed without sampling and as a document census. Data analysis was performed using RawrPrimap, SPSS, and VossWeaver software. The research findings showed that the overall trend in the publication of blended learning articles was upward and positive, and has had a decreasing trend in the last two years. The highest number of publications with 810 records was in 2022, with a 17% publication share. The keywords blended learning with 2645 repetitions, e-learning network, online learning, and education also had the highest frequency with frequencies of 479, 368, and 209. The lexical pair blended learning-e-learning with 304 repetitions had the highest frequency of co-occurrence in studies in this field. The journal Education and Information Technologies, with 119 articles, and the journals BMC Medical Education and Education Sciences, with 110 and 97 articles, respectively, contributed the most to the publication of research in this field. The result of hierarchical clustering through drawing a dendrogram diagram using the Ward method led to the formation of 10 thematic clusters in the field of blended learning, including e-learning and educational technologies; online education and learning management systems; virtual and in-person learning and teaching models; active student learning in open education; artificial intelligence and information technology in the restructuring of teaching methods; motivation, self-regulation and the effectiveness of blended learning models in academic success; interactive learning with transformative technologies; technology acceptance models and virtual learning environments in higher education; teaching and learning strategies in interactive and media environments; blended, virtual learning environments and digital competence. A review of the trend in the publication of scientific products indicates a significant growth in the documents in this field in the last decade. The content of the vocabulary also showed that the extensive interaction of the field of blended learning in teaching and learning, especially distance or electronic education, is significant, which can be attributed to the spread of the Covid-19 pandemic and the shift of most teaching-learning systems to blended learning. Finally, based on the results of the thesaurus map structure, it is suggested that future research should focus on the integration of emerging and digital technologies and quality assurance in blended learning environments. رویکرد یادگیری ترکیبی با بهره‌گیری از تلفیق قابلیت‌های محیط الکترونیکی و فرایند یاددهی-یادگیری حضوری، مزایای قابل‌توجهی برای نظام‌های آموزشی داشته و طی دو دهه اخیر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. در این راستا، پژوهش‌های علم‌سنجی با استناد به پایگاه‌های معتبر، به شناسایی ساختار دانش، مؤسسات و روندهای تولید علم کمک شایانی می‌کنند. از این رو، هدف از پژوهش حاضر، ترسیم و تحلیل شبکه مفهومی تولیدات علمی حوزه یادگیری ترکیبی در پایگاه استنادی وب آو ساینس است تا با ارائه تصویری روشن از وضعیت پژوهش‌ها، به تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های علمی در این زمینه کمک کند. روش پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد تحلیل علم‌سنجی است که با استفاده از فنون تحلیل هم‌واژگانی و خوشه‌بندی، به تفسیر ساختار شبکه مفهومی مقالات این حوزه پرداخته است. جامعه آماری پژوهش شامل تمام مقالات پژوهشی و مروری نمایه شده در پایگاه وب‌آو‌ساینس در بازه زمانی 2003 تا 2024 در حوزه یادگیری ترکیبی است که بدون نمونه‌گیری و به صورت سرشماری اسناد استخراج و تحلیل شده‌اند. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزارهای راور پریمپ، اس.پی.اس.اس و ووس ویور انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که روند کلی انتشار مقالات یادگیری ترکیبی صعودی و مثبت بوده و در دو سال اخیر روند کاهشی داشته است. بیشترین تعداد انتشار با 810 رکورد در سال 2022، با 17 درصد سهم انتشار انجام شده است. کلیدواژه‌های یادگیری ترکیبی با 2645 بار تکرار، شبکه یادگیری الکترونیکی، یادگیری آنلاین، و آموزش نیز با فراوانی 479، 368 و 209 بیشترین فراوانی را داشته‌اند. زوج واژگانی یادگیری ترکیبی-یادگیری الکترونیکی با 304 بار تکرار بیشترین فراوانی هم‌رخدادی را در مطالعات این حوزه داشته است. نشریه Education and Information Technologies با انتشار 119 مقاله و نشریات BMC Medical Education و Education Sciences به ترتیب با 110 و 97 مقاله بیشترین سهم را در انتشار پژوهش‌های این حوزه داشته است. نتیجه خوشه‌بندی سلسله ‌مراتبی از طریق ترسیم نمودار دندروگرام به روش وارد منجر به شکل گیری 10 خوشه موضوعی در حوزه یادگیری ترکیبی از جمله یادگیری الکترونیکی و فناوری‌های آموزشی؛ آموزش آنلاین و سیستم‌های مدیریت یادگیری؛ مدل‌های یادگیری و آموزش مجازی و حضوری؛ یادگیری فعال دانشجویان در آموزش آزاد؛ هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات بازسازی روش‌های تدریس؛ انگیزه، خود تنظیمی و اثر بخشی مدل‌های یادگیری ترکیبی در موفقیت تحصیلی؛ یادگیری تعاملی با فناوری‌های تحول‌آفرین؛ مدل‌های پذیرش فناوری و محیط‌های یادگیری مجازی در آموزش عالی؛ راهبردهای آموزش و یادگیری در محیط تعاملی و رسانه؛ محیط یادگیری ترکیبی، مجازی و صلاحیت دیجیتال شد. بررسی روند انتشار تولیدات علمی بیانگر رشد قابل توجه مدارک این حوزه در دهه اخیر داشته است. همچنین محتوا واژگان نشان داد که تعامل گسترده حوزه یادگیری ترکیبی در آموزش و یادگیری مخصوصا آموزش‌های از راه دور یا الکترونیکی قابل توجه هست که این روند را می‌توان به شیوع پاندمی کووید-19 و روی‌آوردن بیشتر نظام‌های یاددهی-یادگیری به یادگیری ترکیبی مرتبط دانست. در نهایت، براساس نتایج ساختار نقشه هم‌واژگانی پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده در زمینه‌ی ادغام فناوری‌های نوظهور و دیجیتال و تضمین کیفیت در محیط‌های یادگیری ترکیبی متمرکز باشد.

https://apss.qom.ac.ir/article_4408_2636bc00165a7ad1c9540aa5e8014a69.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 4 2026 01 27 Studying the visibility of Iranian humanities and social sciences journals مطالعه رویت پذیری مجلات حوزه علوم‌ انسانی و اجتماعی ایرانی 41 60 4409 10.22091/apss.2026.13694.1055 FA امیررضا اصنافی گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی 0000-0001-9908-2031 Journal Article 2025 08 22 Due to globalization and the advancement of information and communication technology, the nature and dissemination of scientific research have evolved significantly. In this context, scientific journals play a pivotal role in the global exchange of scientific information. Researchers worldwide strive to produce valuable studies and enhance the impact of their findings by publishing in reputable journals. In other words, within academic communities, the quality of a researcher's scientific output is often measured by the quality of the journal in which it is published. Consequently, in academic environments, journals publishing researchers' scientific outputs are utilized for hiring, performance evaluation, and promotion purposes. The extensive use of communication technologies in knowledge production is often indicative of high-quality scientific output.The visibility of scientific journals in prestigious citation databases is a crucial metric for assessing their quality and credibility. This is particularly important for journals in the humanities and social sciences, as these fields often receive less attention compared to natural and engineering sciences. In Iran, Grade A journals significantly contribute to the development and dissemination of knowledge, and evaluating their visibility in reputable international databases can enhance their quality and recognition. The number of Iranian journals indexed in prominent citation and informational databases has seen remarkable growth in recent years.Therefore, this study aimed to investigate the visibility of Iranian Grade A journals in humanities and social sciences within the Scopus, DOAJ, and Web of Science (WoS) citation databases. This research is a descriptive-analytical survey with a scientometric approach, employing various scientometric indicators to examine the visibility of these Iranian Grade A journals in humanities and social sciences indexed in Scopus, DOAJ, and WoS. Data were collected from the Scopus, DOAJ, and WoS citation databases, as well as the websites of the respective journals. The list of Iranian Grade A journals in humanities and social sciences was first obtained from the website of the Commission for Scientific Journals of the country. Subsequently, using the search and browse tools of the Scopus, DOAJ, and WoS databases, the presence and visibility of these journals were examined.The results indicated that only a small number of Iranian Grade A journals in humanities and social sciences are indexed in reputable international databases. Furthermore, differences were observed in the visibility of journals across different databases. In terms of the number of articles, citations, and impact indicators, journals indexed in Scopus had the highest representation, while DOAJ and WoS ranked subsequently.This study revealed that the low visibility of Iranian journals in reputable citation databases could be attributed to various factors, including low-quality journal content, challenges related to the English language, and non-compliance with international standards. To enhance the visibility and standing of these journals, it is necessary to improve content quality, adhere to international standards, and increase collaboration with international researchers. به دلیل جهانی‌شدن و توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات، امروزه پژوهش‌های علمی ماهیت و گسترش پیداکرده‌اند. در این میان، مجلات علمی نقش مهمی در تبادل اطلاعات علمی در سطح جهانی ایفا می‌کنند. امروزه پژوهشگران مختلف از سراسر دنیا تلاش می‌کنند تا پژوهش‌های ارزشمندی انجام داده و اثرگذاری یافته‌های پژوهشی خود را از طریق انتشار در مجلات معتبر افزایش دهد. به‌عبارت‌دیگر می‌توان بیان نمود که بعضاً در جوامع علمی، کیفیت برونداد علمی یک پژوهشگر بر اساس کیفیت نشریه منتشرکننده آن برونداد سنجیده می‌شود. از این رو در محیط های دانشگاهی مجلات منتشرکننده بروندادهای علمی افراد جهت استخدام، ارزیابی عملکرد و ارتقاء آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. امروزه ارتباطات و فناوری‌های گسترده در تولید علم اغلب نشان‌دهنده کیفیت بالای بروندادهای علمی است. رویت‌پذیری مجلات علمی در پایگاه‌های استنادی معتبر از جمله شاخص‌های مهم برای ارزیابی کیفیت و اعتبار این مجلات است. این موضوع به ویژه برای مجلات حوزه علوم انسانی و اجتماعی اهمیت دارد زیرا این حوزه‌ها معمولاً در مقایسه با علوم طبیعی و مهندسی، کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند. در ایران، مجلات دارای رتبه الف نقش بسزایی در توسعه و ترویج دانش دارند و بررسی رویت‌پذیری آنها در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی می‌تواند به بهبود کیفیت و شناخت بیشتر این مجلات کمک کند. با توجه به این‌که تعداد مجلات ایرانی نمایه شده در پایگاه‌های اطلاعاتی و استنادی معتبر در سال‌های اخیر دارای رشد چشمگیری بوده است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف شناسایی میزان رؤیت پذیری مجلات حوزه علوم‌ انسانی و اجتماعی ایرانی دارای رتبه الف ایرانی در پایگاه های استنادی اسکوپوس، داوج و وب آو ساینس انجام شد. پژوهش حاضر از لحاظ ماهیت در زمره تحقیقات پیمایشی از نوع توصیفی تحلیفی با رویکرد علم سنجی قرار دارد و در آن از شاخص های مختلف علم سنجی برای بررسی رؤیت پذیری مجلات حوزه علوم‌ انسانی و اجتماعی دارای رتبه الف ایرانی نمایه شده پایگاه‌های استنادی اسکوپوس، داوج و وب آو ساینس بهره گرفته شده است. جهت گردآوری داده های پـژوهش از پایگاه های استنادی اسکوپوس، داوج و وب آوساینس و وب سـایت مجلـه هـای مـورد بررسی استفاده شده.. به منظور گردآوری داده ها ابتدا، فهرست مجلات دارای رتبه الف ایرانی در حوزه علوم انسانی و اجتماعی از وب سایت کمیسیون نشریات علمی کشور تهیه شد. سپس با استفاده از ابزارهای جستجو و مرور پایگاه‌های اسکوپوس، داوج و وب آو ساینس، وجود و رویت‌پذیری این مجلات در این پایگاه‌ها بررسی گردید. نتایج نشان داد که تعداد کمی از مجلات رتبه الف ایرانی در حوزه علوم انسانی و اجتماعی در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی نمایه شده‌اند. همچنین، بین میزان رویت‌پذیری مجلات در پایگاه‌های مختلف تفاوت‌هایی وجود دارد. از نظر تعداد مقالات، استنادها و شاخص‌های تاثیرگذاری، مجلات حاضر در اسکوپوس بیشترین نمایش را دارند، در حالی که داوج و وب آو ساینس در رده‌های بعدی قرار می‌گیرند.: این پژوهش نشان داد که رویت‌پذیری پایین مجلات ایرانی در پایگاه‌های استنادی معتبر می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله کیفیت پایین محتوای مجلات، مشکلات مربوط به زبان انگلیسی و عدم انطباق با استانداردهای بین‌المللی باشد. برای افزایش رویت‌پذیری و جایگاه این مجلات، نیاز به بهبود کیفیت محتوا، توجه به استانداردهای بین‌المللی و افزایش همکاری با پژوهشگران خارجی است.

https://apss.qom.ac.ir/article_4409_f3a4400627b57ac353490cb5677bd507.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 4 2026 01 27 Identifying Factors Affecting the Evaluation Score of Qualitative Articles Published in Accounting Academic Journals Based on Qualitative Article Evaluation Frameworks شناسایی عوامل مؤثر بر امتیاز ارزیابی مقاله‌های کیفی منتشر شده در نشریه‌های علمی حسابداری بر اساس چارچوب ارزیابی مقاله‌های کیفی 61 84 4410 10.22091/apss.2026.13740.1056 FA غلامرضا کردستانی استاد گروه حسابداری، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران 0000-0002-8741-6548 حسین رجب دری پژوهشگر پسادکتری حسابداری، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران 0000-0002-9064-658X Journal Article 2025 08 27 This study aimed to systematically evaluate the quality of qualitative accounting articles published in domestic journals, utilizing a "Qualitative Article Evaluation Framework." The necessity of this research lies in assessing the quality of qualitative studies in the field of accounting to contribute to the improvement of article quality. To this end, all qualitative articles published in accounting academic journals approved by the Ministry of Science, Research, and Technology within the specified timeframe were surveyed and evaluated. Finally, statistical analyses were employed to investigate the relationships between independent variables (journal and author characteristics) and the dependent variable (article quality score). The findings revealed that 1734 qualitative articles were published within the studied period. Furthermore, no significant difference was found between the average scores of qualitative articles published in different journals, the average scores of different sections of the articles, and the average scores of qualitative articles across various years. On the other hand, a positive and significant relationship was observed between journal ranking, author's academic rank, and author's university type with the quality score of qualitative articles. However, no significant relationship was found between author's high citation count and the quality score of qualitative articles. Additionally, over time, researchers' learning has not improved, and the quality of qualitative articles has not increased. This research significantly contributes to the knowledge base in the methodology literature of accounting research. Moreover, by examining the relationship between journal quality and authors' academic characteristics with article quality, it provides new insights for researchers, academic policymakers, and university administrators to enhance research and publication standards in the field of accounting.This study aimed to systematically evaluate the quality of qualitative accounting articles published in domestic journals, utilizing a "Qualitative Article Evaluation Framework." The necessity of this research lies in assessing the quality of qualitative studies in the field of accounting to contribute to the improvement of article quality. To this end, all qualitative articles published in accounting academic journals approved by the Ministry of Science, Research, and Technology within the specified timeframe were surveyed and evaluated. Finally, statistical analyses were employed to investigate the relationships between independent variables (journal and author characteristics) and the dependent variable (article quality score). The findings revealed that 1734 qualitative articles were published within the studied period. Furthermore, no significant difference was found between the average scores of qualitative articles published in different journals, the average scores of different sections of the articles, and the average scores of qualitative articles across various years. On the other hand, a positive and significant relationship was observed between journal ranking, author's academic rank, and author's university type with the quality score of qualitative articles. However, no significant relationship was found between author's high citation count and the quality score of qualitative articles. Additionally, over time, researchers' learning has not improved, and the quality of qualitative articles has not increased. This research significantly contributes to the knowledge base in the methodology literature of accounting research. Moreover, by examining the relationship between journal quality and authors' academic characteristics with article quality, it provides new insights for researchers, academic policymakers, and university administrators to enhance research and publication standards in the field of accounting. این پژوهش با هدف ارزیابی نظام‌مند کیفیت مقاله‌های کیفی حسابداری در نشریه‌های داخلی با استفاده از «چارچوب ارزیابی مقاله‌های کیفی» انجام شد. ضرورت این پژوهش ارزیابی کیفیت پژوهش‌های کیفی در حوزه حسابداری به منظور کمک به بهبود کیفیت مقاله‌ها است. برای این منظور، همه مقاله‌های کیفی منتشر شده در نشریه‌های علمی حسابداری موردتأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در بازه زمانی مورد بررسی، سرشماری و ارزیابی شد. در نهایت، برای بررسی روابط بین متغیرهای مستقل (ویژگی‌های نشریه و نویسندگان) و متغیر وابسته (امتیاز کیفیت مقاله)، تحلیل‌های آماری به کار گرفته شد. یافته‌ها نشان داد که 1734 مقاله کیفی در بازه زمانی مورد بررسی منتشر شده است. همچنین، بین میانگین امتیاز مقاله‌های کیفی منتشر شده در نشریه‌های مختلف، میانگین امتیاز بخش‌های مختلف مقاله‌ها و میانگین امتیاز مقاله‌های کیفی در سال‌های مختلف تفاوت معناداری وجود ندارد. از سوی دیگر، بین رتبه نشریه، رتبه علمی نویسنده و نوع دانشگاه نویسنده با امتیاز کیفیت مقاله‌های کیفی، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. همچنین، بین پراستناد بودن نویسنده و امتیاز کیفیت مقاله‌های کیفی، رابطه معناداری مشاهده نشد. افزون بر آن با مرور زمان، یادگیری پژوهشگران بهبود نیافته و کیفیت مقاله‌های کیفی افزایش نیافته است. این پژوهش به دانش‌افزایی قابل‌توجهی در ادبیات روش‌شناسی پژوهش‌های حسابداری منجر می‌شود. همچنین، با بررسی رابطه بین کیفیت نشریه و ویژگی‌های علمی نویسندگان با کیفیت مقاله‌ها، بینش‌های جدیدی برای پژوهشگران، سیاست‌گذاران علمی و مدیران دانشگاهی در جهت ارتقای استانداردهای پژوهشی و انتشار در حوزه حسابداری فراهم می‌آورد.این پژوهش با هدف ارزیابی نظام‌مند کیفیت مقاله‌های کیفی حسابداری در نشریه‌های داخلی با استفاده از «چارچوب ارزیابی مقاله‌های کیفی» انجام شد. ضرورت این پژوهش ارزیابی کیفیت پژوهش‌های کیفی در حوزه حسابداری به منظور کمک به بهبود کیفیت مقاله‌ها است. برای این منظور، همه مقاله‌های کیفی منتشر شده در نشریه‌های علمی حسابداری موردتأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در بازه زمانی مورد بررسی، سرشماری و ارزیابی شد. در نهایت، برای بررسی روابط بین متغیرهای مستقل (ویژگی‌های نشریه و نویسندگان) و متغیر وابسته (امتیاز کیفیت مقاله)، تحلیل‌های آماری به کار گرفته شد. یافته‌ها نشان داد که 1734 مقاله کیفی در بازه زمانی مورد بررسی منتشر شده است. همچنین، بین میانگین امتیاز مقاله‌های کیفی منتشر شده در نشریه‌های مختلف، میانگین امتیاز بخش‌های مختلف مقاله‌ها و میانگین امتیاز مقاله‌های کیفی در سال‌های مختلف تفاوت معناداری وجود ندارد. از سوی دیگر، بین رتبه نشریه، رتبه علمی نویسنده و نوع دانشگاه نویسنده با امتیاز کیفیت مقاله‌های کیفی، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. همچنین، بین پراستناد بودن نویسنده و امتیاز کیفیت مقاله‌های کیفی، رابطه معناداری مشاهده نشد. افزون بر آن با مرور زمان، یادگیری پژوهشگران بهبود نیافته و کیفیت مقاله‌های کیفی افزایش نیافته است. این پژوهش به دانش‌افزایی قابل‌توجهی در ادبیات روش‌شناسی پژوهش‌های حسابداری منجر می‌شود. همچنین، با بررسی رابطه بین کیفیت نشریه و ویژگی‌های علمی نویسندگان با کیفیت مقاله‌ها، بینش‌های جدیدی برای پژوهشگران، سیاست‌گذاران علمی و مدیران دانشگاهی در جهت ارتقای استانداردهای پژوهشی و انتشار در حوزه حسابداری فراهم می‌آورد.

https://apss.qom.ac.ir/article_4410_372f6b5dcdb0d0adbec8f80db982b89b.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 4 2026 01 27 Scientometric Analysis of Recent Advances in Artificial Intelligence and Machine Learning in Precision Agriculture: Trends, Challenges, and Opportunities تحلیل پیشرفت‌های اخیر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در کشاورزی دقیق با رویکرد علم‌سنجی: روندها، چالش‌ها و فرصت‌ها 85 107 4411 10.22091/apss.2026.13945.1061 FA یاسر محمدی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0002-8752-7619 فرشته عواطفی اکمل گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0009-0007-5934-8596 Journal Article 2025 09 21 Objective: This study analyzes the recent progress in artificial intelligence (AI) and machine learning (ML) in precision agriculture to demonstrate how these technologies contribute to optimizing agricultural processes, increasing productivity, and addressing environmental challenges and the food demands of a growing population. Given the rising demand for precision agriculture and reliance on innovative technologies, the research seeks to identify trends, challenges, and opportunities in this field. Research Methodology: The study adopts an analytic, scientometrics (literature-based) approach. The statistical population comprises studies related to AI and ML in precision agriculture indexed in Scopus from 2000 to 2025. For article retrieval, keywords "artificial intelligence," "machine learning," "precision agriculture," and "emerging agricultural technologies" were used. Ultimately, 750 articles were selected as the study sample for analysis. To map the semantic networks of the studies, VOSviewer was employed. Additionally, Pearson correlation analysis was used to examine relationships among data to assess the validity and direction of associations between variables. Findings: According to the analysis, the keyword "precision agriculture" emerged as the central axis of research with a frequency of 231, indicating researchers' increasing focus on optimizing processes and improving efficiency through novel technologies. The keywords "artificial intelligence" (AI) and "machine learning" (ML) occurred 195 and 176 times, respectively, reflecting researchers’ efforts to address agricultural challenges through big data analytics and weather-pattern forecasting. Temporal trend analysis shows that from 2000–2005 only 27 articles were published, rising to 387 articles in 2020–2025. This upward trajectory, especially since 2015, accelerates, evidencing broader adoption of these technologies for productivity optimization and cost reduction. Lexical clustering reveals a cluster around "precision agriculture" with terms such as "farms," "food security," and "agricultural technology," pointing to process optimization and productivity gains driven by data-based decisions. The cluster "machine learning" includes terms like "deep learning" and "support vector machines," underscoring ML techniques and their applications in agricultural data analysis. The cluster "Internet of Things" (IoT) includes terms like "sensors" and "remote sensing," highlighting data collection from devices and their use in field environments. The cluster "systems learning" centers on terms such as "decision making" and "automation," emphasizing the use of learning algorithms and systems to automate agricultural processes and optimize product performance. Pearson correlation results indicate a positive and significant relationship (P < 0.01) between the number of published articles and publication year, confirming increasing attention to AI and ML in precision agriculture in recent years and the impact of emerging technologies and data access on research trends. Conclusion: The results indicate a growing trajectory and thematic diversity in future research on precision agriculture, which is promising. These findings provide a robust foundation for future studies and for developing effective policies in precision agriculture, contributing to improved performance, productivity, and resource management in the face of environmental changes and population growth. Recognizing the importance of aligning scientific research with practical farm needs, establishing cohesive research frameworks, upgrading data infrastructure, and encouraging active participation from farmers and related industries are identified as key priorities for the future. Consequently, the future of precision agriculture could, through enhanced efficiency, reduced costs, improved environmental sustainability, and mitigated risks from climate variability and limited resources, play a pivotal role in ensuring food security. هدف: این مطالعه تحلیل پیشرفت‌های اخیر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در کشاورزی دقیق است تا نشان دهد این فناوری‌ها چگونه به بهینه‌سازی فرآیندهای کشاورزی، افزایش بهره‌وری و پاسخ به چالش‌های زیست‌محیطی و نیاز به تأمین غذای جمعیت رو به رشد کمک می‌کنند. با توجه به افزایش تقاضا برای کشاورزی دقیق و اتکا به فناوری‌های نوین، پژوهش به دنبال شناسایی روندها، چالش‌ها و فرصت‌های موجود در این حوزه می‌باشد. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد تحلیلی و بر مبنای علم‌سنجی انجام شده است. جامعه آماری شامل مطالعات مرتبط با هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در کشاورزی دقیق است که در پایگاه اسکوپوس در بازه زمانی 2000 تا 2025 نمایه شده‌اند. برای جستجوی مقالات، از کلمات کلیدی “هوش مصنوعی”، “یادگیری ماشین”، “کشاورزی دقیق” و “تکنولوژی‌های نوین کشاورزی” استفاده شد. در نهایت، 750 مقاله به عنوان جامعه آماری انتخاب و تحلیل شدند. برای ترسیم شبکه موضوعی مطالعات، از نرم‌افزار VOSviewer بهره‌گیری شد. همچنین، به منظور بررسی روابط بین داده‌ها، از آزمون همبستگی پیرسون استفاده گردید. یافته‌ها: بر اساس تحلیل انجام‌شده، کلیدواژه “کشاورزی دقیق” با ۲۳۱ بار وقوع، به‌عنوان محور اصلی تحقیقات شناسایی شده است و این تاکید نشان‌دهنده تمایل فزاینده محققان به بهینه‌سازی فرایندها و بهبود کارایی از طریق فناوری‌های نوین است. همچنین، کلیدواژه‌های "هوش مصنوعی (AI)" و "یادگیری ماشین (ML)" به ترتیب با ۱۹۵ و ۱۷۶ بار تکرار، گویای تلاش پژوهشگران برای حل چالش‌های کشاورزی از طریق تحلیل داده‌های بزرگ و پیش‌بینی الگوهای آب‌وهوایی است. تحلیل روند انتشار در بازه‌های زمانی مختلف نشان می‌دهد که از ۲۰۰۰–۲۰۰۵ تنها ۲۷ مقاله وجود داشته و این عدد به ۳۸۷ مقاله در بازه ۲۰۲۰–۲۰۲۵ رسیده است. این روند صعودی به‌ویژه از سال ۲۰۱۵ به بعد با شتاب بیشتری دنبال شده است که گواهی است دال بر پذیرش گسترده‌تری از این فناوری‌ها برای بهینه‌سازی تولیدات و کاهش هزینه‌ها. بررسی خوشه‌های واژگانی نیز نشان داد که خوشه "کشاورزی دقیق" با واژگانی مانند "مزارع"، "تأمین غذا" و "فناوری کشاورزی" به بهینه‌سازی فرآیندها و افزایش بهره‌وری اشاره دارد و ارتباطات میان این عناصر به تصمیم‌گیری و پیش‌بینی‌های مبتنی بر داده مربوط می‌شود. خوشه "یادگیری ماشین" با واژگانی مانند "یادگیری عمیق" و "ماشین‌های بردار پشتیبان" به تکنیک‌های یادگیری ماشین و کاربردهای آن‌ها در تحلیل داده‌های کشاورزی می‌پردازد. خوشه "اینترنت اشیاء" با واژگانی همچون "حسگرها" و "سنجش از دور" به جمع‌آوری داده‌ها از دستگاه‌ها و به‌کارگیری داده‌ها در محیط‌های زراعی اشاره دارد. همچنین، خوشه "یادگیری سیستم‌ها" با واژگانی مانند "تصمیم‌گیری" و "اتوماسیون" بر استفاده از الگوریتم‌ها و سیستم‌های یادگیری برای اتوماسیون کشاورزی متمرکز است و اهمیت ویژه‌ای در تحلیل داده و بهینه‌سازی عملکرد محصولات دارد. نتایج تحلیل همبستگی پیرسون نیز به‌طور خاص نشان‌دهنده رابطه مثبت و معنادار (P < 0.01)، بین تعداد مقالات منتشر شده و سال انتشار است که گواهی بر افزایش توجه به AI و ML در کشاورزی دقیق در سال‌های اخیر است و بیانگر تأثیر فناوری‌های نوین و دسترسی به داده‌ها بر روند پژوهش‌هاست. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که روند رو به رشد و تنوع موضوعی در آینده پژوهش‌های کشاورزی دقیق روشن و امیدوارکننده است. این یافته‌ها می‌تواند مبنای محکمی برای پژوهش‌های آتی و توسعه سیاست‌های مؤثر در کشاورزی دقیق باشد و به بهبود عملکرد و بهره‌وری، همچنین مدیریت منابع در مواجهه با تغییرات زیست‌محیطی و رشد جمعیت کمک شایانی نماید. با توجه به اهمیت همسو شدن پژوهش‌های علمی با نیازهای عملی مزرعه‌ها، استقرار چارچوب‌های پژوهشی منسجم، ارتقای زیرساخت‌های داده‌ای، و تشویق مشارکت فعال کشاورزان و صنایع مرتبط از اولویت‌های کلیدی آینده محسوب می‌شود. به این ترتیب، آینده کشاورزی دقیق می‌تواند با افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها، بهبود پایداری زیست‌محیطی و کاهش خطرات ناشی از نوسانات اقلیمی و منابع محدود، نقشی کلیدی در تأمین امنیت غذایی ایفا کند.

https://apss.qom.ac.ir/article_4411_7916b20189effc5f06c2a031caddea44.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 4 2026 01 27 A Scientometric Analysis of Indigenous-Islamic Futures Studies in Iranian scientific Journals تحلیل علم‌سنجی آینده‌پژوهی بومی -اسلامی در مجلات علمی ایران 108 127 4412 10.22091/apss.2026.14031.1063 FA علی کرمی گروه آینده پژوهی، پژوهشکده حضرت ولی عصر (عج)، دانشگاه جامع امام حسین (,ع)، تهران، ایران 0009-0003-6138-2030 امید وقوفی گروه آینده پژوهی، پژوهشکده حضرت ولی عصر (عج)، دانشگاه جامع امام حسین (,ع)، تهران، ایران 0000-0001-9197-8343 ابراهیم حاجیانی دانشیار و مدیر گروه پژوهش‌های فرهنگی اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران 0000-0002-7537-1725 Journal Article 2025 09 30 This study, employing a descriptive–analytical approach and utilizing scientometric methods, investigates the conceptual structure as well as the co-authorship and co-word networks within the Persian-language literature on indigenous and Islamic futures studies. Research data were collected, first, through systematic searches in specialized futures studies journals and, subsequently, through major Persian indexing databases such as NoorMags, MagIran, SID, IranDoc, and Google Scholar. Out of an initial set of 140 identified articles, 86 studies were selected for final analysis following content screening and were examined using VOSviewer for network mapping. The findings indicate that a considerable portion of the literature is concentrated on general themes in futures studies, whereas foundational domains—including the epistemology, ontology, anthropology, and even methodology of futures studies—occupy only a marginal place in the scientific output. Only a limited number of publications have explicitly addressed these essential components. The co-authorship map shows that Imam Hossein Comprehensive University plays a central institutional role in producing and disseminating scholarship in this field, with certain authors—most notably Mohammad Rahim Ayouzi—occupying key positions within the network. Nevertheless, the collaboration pattern is predominantly intra-cluster, and inter-cluster linkages remain weak, reflecting the formative and relatively insular nature of this field in Iran. The co-word analysis further reveals five major conceptual clusters: systematic futures studies (including methods such as causal layered analysis, weak signals, and scenario development), Islamic sciences and future-oriented thought, critical paradigms and indigenous knowledge, Mahdist teachings and theological interpretations of the future, and, finally, philosophical foundations such as normative values and ontological inquiry. Overall, the evidence suggests that, despite its quantitative expansion, indigenous futures studies in Iran remains at an early developmental stage in terms of conceptual integration and network connectivity. Advancing this domain requires moving beyond conceptual superficiality toward deeper theoretical engagement, strengthening interdisciplinary collaboration, expanding inter-cluster communication, and investing strategically in foundational research aligned with the cultural and epistemic context of the Islamic Republic of Iran. The results of this study can inform research policy-making, guide priority-setting for academic support, and contribute to the redesign of educational programs in the field of indigenous futures studies. Finally, based on the scientometric analysis, several recommendations are offered concerning the enhancement of interdisciplinary collaboration, the reinforcement of theoretical and conceptual frameworks, the promotion of indigenous knowledge production, and the strategic role of scientific and cultural institutions. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از روش‌های علم‌سنجی، به تحلیل ساختار مفهومی و شبکه هم‌نویسندگی، هم‌واژگان ادبیات فارسیِ «آینده‌پژوهی بومی و اسلامی» می‌پردازد. داده‌های پژوهش در وهله اول از طریق جست‌وجوی در فصلنامه‌های تخصصی آینده‌پژوهی و در مرتبه دوم، پایگاه‌های نمایه سازی مقالات فارسی زبان مانند نورمگز، مگیران، SID، ایرانداک و Google Scholar گردآوری شد. از میان ۱۴۰ مقاله اولیه شناسایی‌شده، ۸۶ مقاله‌ پس از پالایش محتوایی برای تحلیل نهایی انتخاب و با استفاده از نرم‌افزار VOSviewer مورد تحلیل شبکه‌ای قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از آثار بر مباحث عام آینده‌پژوهی تمرکز داشته و در مقابل، حوزه‌های بنیادینی چون معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی و انسان‌شناسی و حتی روش‌شناسی آینده‌پژوهی سهم اندکی در تولیدات علمی داشته‌اند؛ به‌گونه‌ای که تنها تعداد محدودی از مقالات به این مبانی پرداخته‌اند. نقشه هم‌نویسندگی حاکی از آن است که دانشگاه جامع امام حسین(ع) نقش محوری در تولید و انتشار ادبیات این حوزه دارد و برخی نویسندگان، از جمله محمدرحیم عیوضی، در جایگاه گره‌های مرکزی شبکه قرار گرفته‌اند. با وجود این، الگوی همکاری‌ها عمدتاً درون‌خوشه‌ای است و پیوندهای میان‌خوشه‌ای ضعیف بوده که نشان‌دهنده مرحله تکوینی و نسبتاً جزیره‌ای این حوزه در ایران است. تحلیل هم‌وقوع واژگان نیز پنج خوشه مفهومی اصلی را آشکار ساخت: آینده‌پژوهی نظام‌مند (روش‌هایی مانند تحلیل لایه‌ای علت‌ها، نشانه‌های ضعیف و سناریونویسی)، علوم اسلامی و آینده‌اندیشی، پارادایم‌های انتقادی و دانش بومی، آموزه‌های مهدوی و تبیین‌های الهیاتی آینده، و در نهایت، بنیان‌های فلسفی نظیر ارزش‌های هنجاری و مباحث هستی‌شناختی. برآیند شواهد نشان می‌دهد که حوزه آینده‌پژوهی بومی در ایران، علیرغم رشد کمّی، از منظر پیوندهای معرفتی و شبکه‌ای همچنان در مرحله تکوین قرار دارد. ارتقای این حوزه مستلزم عبور از سطح‌گرایی مفهومی و حرکت به‌سوی تعمیق نظری، تقویت تعاملات میان‌رشته‌ای، گسترش ارتباطات میان‌خوشه‌ای و سرمایه‌گذاری هدفمند بر مباحث بنیادین متناسب با زمینه فرهنگی و معرفتی جمهوری اسلامی ایران است. نتایج حاصل می‌تواند برای سیاست‌گذاری پژوهشی، تعیین اولویت‌های حمایت علمی و بازآرایی برنامه‌های آموزشی مرتبط با آینده‌پژوهی بومی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. در نهایت نیز مبتنی بر تحلیل علم‌سنجی صورت گرفته پیشنهاداتی در سرفصل‌های گسترش تعامل میان‌رشتگی، تقویت چارچوب‌های نظری و مفهومی، تمرکز بر تولید دانش بومی و نقش‌آفرینی نهادهای علمی و فرهنگی ارائه شد.

https://apss.qom.ac.ir/article_4412_f1e02235e4680d8b71a8b5874e44b31c.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 4 2026 01 27 A Systematic Review of Approaches to Evaluating Research in the Humanities and Social Sciences مروری نظام مند بر رویکردهای ارزیابی پژوهش‌های علوم‌انسانی و اجتماعی 128 154 4413 10.22091/apss.2026.15242.1085 FA دلبر طایفه باقر گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-1104-8478 زهرا اباذری گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0001-9398-6590 شیما مرادی کتابدار مطالعات خاورمیانه و استراتژیست مجموعه‌سازی در حوزه‌های اسلاو و مطالعات منطقه‌ای، دانشگاه کالیفرنیا، سانتا باربارا.آمریکا 0000-0001-5556-4098 فهیمه باب الحوائجی گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-0247-6614 Journal Article 2025 12 03 Abstract Purpose: The present study aimed to review and synthesize findings from national and international research on evaluation approaches in humanities and social sciences research. Methodology: The present study employed a systematic review approach, based on the guidelines outlined by Acland (2015). Relevant literature on evaluation methods and approaches in humanities and social sciences was systematically searched across both international and national databases. Following a screening process, 28 articles were included for final analysi Findings: The findings indicate that research evaluation in the humanities relies on a wide range of approaches and tools, each with its own advantages and limitations. The identified approaches include bibliometrics, altmetrics, commercialization statistics, impact repositories, document analysis, peer review, interviews, surveys, and case studies. Additional methods include stakeholder and user evaluation, workshops and focus groups, activity tracking, field visits, logic models, theory of change, bottom-up approaches, and the inside-out approach methods Moreover, the results suggest that these approaches and methods correspond to different stages of the research cycle (inputs, processes, outputs, outcomes, and impacts). Methods such as bibliometrics, altmetrics, and statistical databases primarily focus on measuring research outputs, enabling quantitative comparison of research results. In contrast, qualitative and participatory approaches, including interviews, case studies, field visits, document analysis, stakeholder evaluations, workshops, focus groups, and bottom-up approaches, tend to assess research outcomes and medium- to long-term impacts. Conclusion: The analysis of the present study indicates that contemporary research assessment approaches, by moving beyond an exclusive focus on measurable outputs, facilitate the integration of quantitative and qualitative data, support collaborative analysis, and enable the application of theoretical frameworks. This methodological diversity, along with the alignment of approaches and methods with the research cycle, suggests that the selection and combination of assessment strategies should be guided by the specific research stages and evaluation objectives to ensure a comprehensive and rigorous evaluation. Accordingly, evaluating research in the humanities and social sciences requires the integration of multiple approaches, attention to contextual and procedural factors, and the use of diverse data sources. Keywords: Research assessment approaches; Research assessment tools; Humanities and social sciences research; Systematic review; Research cycle; Evaluation objectives; analysis. چکیده هدف: در پژوهش حاضر تلاش شد است تا یافته‌های پژوهش‌های ایران و جهان در خصوص رویکردهای ارزیابی پژوهش‌های علوم‌انسانی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد. روش تحقیق: پژوهش حاضر به روش مرور نظام‌مند انجام شده و برای اجرای آن از راهنمای ارائه‌شده توسط اکلی (2015) استفاده شده است. در این راستا، پژوهش‌های مرتبط با روش‌ها و رویکردهای ارزیابی پژوهش‌های علوم انسانی و اجتماعی در پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی و داخلی جست‌وجو شدند و پس از غربالگری، در نهایت 28 مقاله برای بررسی نهایی انتخاب شد. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ارزیابی پژوهش در علوم‌انسانی متکی بر طیف وسیعی از رویکردها و ابزارهاست که هر یک مزایا و محدودیت های خود را دارد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده این رویکردها شامل کتابسنجی، آلتمتریکس، آمار تجاری‌سازی، پایگاه‌های داده تاثیر پژوهش، تحلیل اسنادی، داوری همتا، مصاحبه، پرسش‌نامه، مطالعات موردی، ارزیابی ذینفعان، کارگاه‌ها و گروه‌های کانونی، ردیابی فعالیت‌ها، بازدیدهای میدانی، مدل‌های منطقی، نظریه تغییر ، رویکرد پایین به بالا، رویکرد درونی و اجماعی است. همچنین یافته‌ها حاکی از آن است که این رویکردها و روش‌ها هریک با بخشی از چرخه پژوهش (درونداد یا نهاده پژوهش، فعالیت‌ها یا فراینـد، برونداد یا ستانده، دســتاورد یــا برآینــد، تاثیر یا اثر) تناسب دارنند. روش‌هایی همچون کتابسنجی، آلتمتریکس و پایگاه‌های داده آماری عمدتاً بر سنجش بروندادهای پژوهش تمرکز دارند و امکان مقایسه و اندازه‌گیری کمّی نتایج پژوهشی را فراهم می‌کنند. در مقابل رویکردهای کیفی و مشارکتی نظیر مصاحبه، مطالعات موردی، بازدیدهای میدانی، تحلیل اسنادی، ارزیابی ذینفعان، کارگاه‌ها، گروه‌های کانونی، رویکردهای پایین به بالا بیشتر به سنجش دستاوردها و اثرات میان مدت و بلند مدت پژوهش تمرکز دارنند. نتیجه‌گیری: تحلیل یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که رویکردهای نوین ارزیابی، با عبور از تمرکز صرف بر خروجی‌های قابل اندازه‌گیری، امکان یکپارچه‌سازی داده‌های کمی و کیفی، تحلیل مشارکتی و بهره‌گیری از چارچوب‌های نظری را فراهم می‌کنند. این تنوع رویکردی و تطبیق رویکردها و روش‌ها با چرخه پژوهش بیانگر آن است که انتخاب و ترکیب رویکردها و روش‌های ارزیابی باید بر اساس مراحل پژوهش و اهداف ارزیابی صورت گیرد تا ارزیابی جامع و معتبر باشد. بر این اساس ارزیابی پژوهش‌های علوم انسانی و اجتماعی مستلزم تلفیق رویکردها، حساسیت به زمینه و مراحل پژوهش و استفاده از منابع داده‌ای متنوع است.

https://apss.qom.ac.ir/article_4413_485cbb058ca3450657bbf9c204c92bf8.pdf