دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 3 2025 10 23 The Role of Universities in the Development of Social Innovation: Identifying Research Trends, Knowledge Gaps, and Future Directions نقش دانشگاه در توسعه نوآوری اجتماعی: شناسایی روندهای پژوهشی، شکاف‌های دانشی و مسیرهای آینده 1 24 4323 10.22091/apss.2026.13934.1060 FA مونا الهیاری دانشجوی دکتری کارآفرینی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-4811-5301 علی مبینی دهکردی استاد، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-0838-4945 Journal Article 2025 09 20 Objective: Given the increasing complexity of social and environmental challenges and the evolving role of universities in the 21st century, the present study aims to identify scientific trends, knowledge gaps, and future research directions regarding the role of universities in the development of social innovation. This study focuses on the third mission of universities and seeks to define their position as key actors in generating social value, facilitating multi-sectoral collaborations, and achieving sustainable development. Methodology: This study employs a bibliometric analysis combined with scientific visualization. The sample includes academic articles published in Q1-ranked journals indexed in Scopus between 2015 and August 2025. A systematic screening process was conducted to ensure that only articles directly related to the role of universities in developing social innovation were included, while other types of documents and irrelevant studies were excluded. Ultimately, 163 relevant articles were selected for analysis. In the data analysis phase, BibExcel software was used for data cleaning, standardization, and preparation of bibliometric data. Then, VOSviewer was used for network analysis and scientific visualization, mapping the co-authorship networks, international collaborations, leading institutions, and clusters of co-occurring keywords. Findings: The analysis revealed an upward trend in the volume of scientific output in this field over the past decade, with 2022 marking the peak year, featuring 25 published articles. The UK, Italy, and the United States are the leading countries in this domain, with the highest number of citations attributed to their scholars. In terms of institutions, HSE University in Russia and Lund University in Sweden have contributed the most to the publication of articles. Moreover, the journal Technological Forecasting and Social Change emerged as the most influential publication in this field, with 15 articles and 1377 citations. Cluster analysis of keywords revealed four main conceptual streams: first, “Systemic Innovation for Sustainability”, emphasizing the link between sustainable development, novel business models, and circular economy; second, “Social Innovation and Entrepreneurship within Governance and Civil Society”, highlighting the role of policymaking, civil society, and social enterprises in innovation; third, “Education and Inclusive Innovation for Empowerment and Competitiveness”, underlining the importance of higher education in promoting social justice and competitive capacity; and fourth, “Universities as Key Actors in Social Innovation”, reflecting the direct role of universities in generating social knowledge and their socio-economic impact. Conclusion: The evolution of research over the past decade has moved from initial conceptualization (pre-2019) to theoretical maturity (2019–2020), to ecosystemic and network approaches (2021–2022), and finally to a focus on performance measurement and scalability (2022 onward). This shift indicates that universities are increasingly acting as intermediary institutions bridging science, society, and the economy, playing a pivotal role in achieving sustainable development goals. By providing a comprehensive overview of scientific trends and future directions, this study offers a framework for future research, data-driven policymaking, and rethinking the third mission of universities. Overall, the success of university-driven social innovation relies on the synergy between systemic approaches, participatory governance, education, and empowerment. هدف: با توجه به پیچیدگی فزایندۀ چالش‌های اجتماعی و زیست‌محیطی و تحول نقش دانشگاه‌ها در قرن بیست‌ویکم، پژوهش حاضر با هدف شناسایی روندهای علمی، شکاف‌های دانشی و مسیرهای آتی پژوهش در حوزۀ نقش دانشگاه‌ها در توسعۀ نوآوری اجتماعی انجام شده است. این مطالعه بر مأموریت سوم دانشگاه‌ها تمرکز دارد و می‌کوشد جایگاه آن‌ها را به‌عنوان کنشگرانی کلیدی در خلق ارزش اجتماعی، تسهیل همکاری‌های چندبخشی و تحقق توسعۀ پایدار تبیین کند. روش‏شناسی: پژوهش حاضر از روش تحلیل کتاب‌سنجی همراه با مصورسازی علمی بهره گرفت. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل کتاب‌سنجی و مصورسازی علمی انجام شده است. جامعۀ آماری شامل مقالات علمی منتشرشده در مجلات معتبر نمایه‌شده در پایگاه اسکوپوس با رتبه یک (Q1) طی بازۀ زمانی 2015 تا آگوست 2025 است. در مرحلۀ گردآوری داده‌ها، فرایند غربالگری نظام‌مند انجام شد؛ به‌گونه‌ای که تنها مقالات نهایی چاپ‌شده در مجلات علمی مرتبط با موضوع نقش دانشگاه در توسعۀ نوآوری اجتماعی انتخاب گردیدند و سایر انواع مستندات و مطالعات نامرتبط از نمونه حذف شدند. در نهایت، 163 مقالۀ واجد شرایط وارد مرحلۀ تحلیل شدند. در مرحلۀ تحلیل داده‌ها، از نرم‌افزار بایب اکسل به‌منظور پاک‌سازی، استانداردسازی و آماده‌سازی داده‌های کتاب‌سنجی استفاده شد. سپس، نرم‌افزار وسویور برای تحلیل شبکه‌ای و مصورسازی روابط علمی به‌کار گرفته شد و شبکه‌های هم‌تألیفی نویسندگان، همکاری‌های بین‌المللی، مؤسسات پیشرو و خوشه‌های هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها ترسیم و تفسیر گردید. یافته‌ها: بررسی مقالات نشان داد که حجم تولیدات علمی در این حوزه طی دهۀ اخیر روندی صعودی داشته و سال 2022 نقطۀ اوج انتشار مقالات با 25 مقاله بوده است. بریتانیا، ایتالیا، و ایالات متحده سه کشور پیشرو در این حوزه محسوب می‌شوند و بیشترین میزان ارجاعات نیز به آثار پژوهشگران این کشورها تعلق دارد. از منظر سازمانی، دانشگاه اچ‌اس‌ای روسیه و دانشگاه لوند سوئد بیشترین سهم در تولید مقالات را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین، مجلۀ پیش‌بینی فناوری و تغییر اجتماعی با 15 مقاله و 1377 ارجاع، اثرگذارترین نشریه در این حوزه شناسایی شد. تحلیل خوشه‌ای کلیدواژه‌ها چهار جریان مفهومی اصلی را آشکار ساخت: نخست، «نوآوری سیستمی برای پایداری» که بر ارتباط میان توسعه پایدار، مدل‌های کسب‌وکار نوین، و اقتصاد چرخشی تأکید دارد؛ دوم، «نوآوری و کارآفرینی اجتماعی در بستر حکمرانی و جامعۀ مدنی» که نقش سیاست‌گذاری، جامعۀ مدنی، و بنگاه‌های اجتماعی را در توسعۀ نوآوری برجسته می‌کند؛ سوم، «پیوند آموزش و نوآوری فراگیر در جهت توانمندسازی و رقابت‌پذیری» که نشان‌دهندۀ اهمیت آموزش عالی در ارتقاء عدالت اجتماعی و ظرفیت‌های رقابتی است؛ و چهارم، «دانشگاه به‌عنوان کنشگر کلیدی نوآوری اجتماعی» که بیانگر نقش مستقیم دانشگاه در تولید دانش اجتماعی و اثرگذاری اقتصادی- اجتماعی است. نتیجه گیری: سیر تحول پژوهش‌ها طی این دهه از مرحلۀ مفهوم‌پردازی اولیه (پیش از 2019) به سمت بلوغ نظری (2019–2020)، رویکرد اکوسیستمی و شبکه‌ای (2021–2022)، و در نهایت تمرکز بر سنجش عملکرد و مقیاس‌پذیری (2022 به بعد) حرکت کرده‌اند. این تحول بیانگر آن است که دانشگاه‌ها بیش‌ازپیش به‌عنوان نهادهایی میانجی در تعامل علم، جامعه، و اقتصاد عمل کرده و نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق اهداف توسعۀ پایدار دارند. این مطالعه با ارائۀ تصویری جامع از روندهای علمی و مسیرهای آتی، چارچوبی برای پژوهش‌های آینده، سیاست‌گذاری مبتنی‌بر داده و بازاندیشی در مأموریت سوم دانشگاه‌ها فراهم می‌کند. در مجموع، موفقیت نوآوری اجتماعی دانشگاهی مستلزم هم‌افزایی میان رویکردهای سیستمی، حکمرانی مشارکتی، آموزش و توانمندسازی است.

https://apss.qom.ac.ir/article_4323_905470972f274ca3ec6ad805d5525a4a.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 3 2025 10 23 Lincoln and Guba scientific quality assessment criteria usage in determining of qualitative research validity and reliability کاربست معیارهای ارزیابی کیفیت علمی لینکلن و گوبا در تعیین روایی و پایایی پژوهش‌های کیفی 25 45 4324 10.22091/apss.2026.14854.1079 FA مریم آمیقی رودسری گروه برنامه‌ریزی درسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0005-1640-0601 امیرداود مصلحت جو گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران. 0000-0003-3031-5153 Journal Article 2025 12 13 Introduction: With social studies expansion based on qualitative approach, assessing the scientific quality of these studies has become one of the central issues in methodology. Qualitative studies, relying on direct interaction with participants, the presence of researcher in the field of study, and a deep focus on exploring meanings and lived experiences, seek to understand the hidden layers of social phenomena. However, the established evaluation criteria of quantitative methodology have created impression that qualitative studies do not have reliable criteria. In response to these criticisms, qualitative methodologists have presented alternative frameworks and criteria for measuring the quality of qualitative data and results; which, despite the exploratory capacities of this approach, ensure the issue of data validity and reliability. As such, Lincoln and Guba four criteria - including credibility, transferability, reliability, and confirmability - have gained prominent place in methodological literature as one of most important quality assessment models in qualitative research. Methodology: This research aims to investigate methods for determining validity and reliability in qualitative studies based on Lincoln and Guba perspective, and in order to increase the robustness of the data, in a descriptive study, it attempts to review the existing knowledge in the field of research methodology based on Lincoln and Guba four qualitative criteria and strategies for achieving each of these criteria. Findings: The findings show that paying attention to the Lincoln and Guba criteria has been able to increase the double confidence in research and improve its scientific level. Now, since ensuring credibility and trust in qualitative research is of great importance to researchers, the Lincoln and Guba framework has been able to increase the accuracy and validity of findings and their adaptation to the perspectives and experiences of participants by providing a coherent set of criteria and effective use of strategies. In this sense, credibility and trustworthiness in qualitative research act as a platform for creating meaningful insights and advancing knowledge, and by adhering to the Lincoln and Guba framework, researchers can promote and strengthen credibility by creating truth, transferability by generalizability in the field, trustworthiness by ensuring stability and sustainability, and confirmability by combating bias and subjectivity. Discussion and Conclusion: Achieving a coherent and acceptable model for assessing the quality of research requires further studies and continuous dialogue between different methodological approaches. For this purpose, Lincoln and Guba (1985) have introduced criteria to achieve a clear picture of the position of qualitative research in the social sciences, which have been effective in the credibility, transferability, confirmability, and reliability of qualitative research based on the scientific assessment of the validity and reliability of research data. However, to adapt the four quality criteria of Lincoln and Guba, one can: 1. To increase credibility, long-term adaptation methods, peer review, member review, documentation, and triangulation were used. The use of these methods helps to gain a deep understanding of the phenomena and a detailed understanding of the experiences of the participants, and increases the validity of the research. 2. To increase transferability, rich description methods, in-depth description of the context, and diverse sampling were used. The use of these methods describes all relevant aspects (such as economic, social, and technological conditions) and generalizes the findings to all aspects of the research context. 3. To increase reliability, portfolio, reflection, and follow-up evaluation methods are used. The use of these methods increases the transparency of the research process and helps other researchers in reproducing the research. 4. To increase confirmability, peer review and peer review methods can be used. Using these methods increases confidence in the findings and confirms that the findings reflect the evidence and not the researcher's biases. مقدمه: با گسترش مطالعات اجتماعی مبتنی بر رویکرد کیفی، ارزیابی کیفیت علمی این تحقیقات به یکی از مباحث محوری در روش‌شناسی تبدیل شده است. پژوهش‌های کیفی با اتکا بر تعامل مستقیم با مشارکت‌کنندگان، حضور پژوهشگر در میدان مطالعه و تمرکز عمیق بر کاوش معانی و تجربیات زیسته، در پی فهم لایه‌های پنهان پدیده‌های اجتماعی هستند. حال آن‌که معیارهای ارزشیابی تثبیت‌شده روش‌شناسی کمّی این تصور را ایجاد کرده است که تحقیقات کیفی از معیارهای قابل اتکاء برخوردار نیستند. در پاسخ به این انتقادات، روش‌شناسان کیفی چارچوب‌ها و معیارهایی جایگزین برای سنجش کیفیت داده‌ها و نتایج کیفی ارائه داده‌اند؛ که با وجود ظرفیت‌های اکتشافی این رویکرد، مسئله اعتبار (روایی) و اطمینان (پایایی) داده‌ها را تضمین نماید. آن‌چنان که معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا ـ شامل باورپذیری، انتقال‌پذیری، اطمینان‌پذیری و تأییدپذیری ـ به عنوان یکی از مهم‌ترین الگوهای ارزیابی کیفیت در تحقیقات کیفی، جایگاه برجسته‌ای در ادبیات روش‌شناسی یافته‌ است. روش‌شناسی: این پژوهش با هدف بررسی روش‌های تعیین روایی و پایایی در مطالعات کیفی بر مبنای دیدگاه لینکلن و گوبا، تلاش می‌کند به منظور افزایش استحکام داده‌ها، در مطالعه‌ای ترویجی به روش تدوینی، به بازخوانی دانش موجود در حوزه روش‌شناسی تحقیق بر اساس چهار معیار کیفی لینکلن و گوبا و راهبردهای دستیابی به هر یک از این معیارها بپردازد. یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است توجه به معیارهای لینکلن و گوبا توانسته‌اند به افزایش اطمینان مضاعف در تحقیق و ارتقاء سطح علمی آن بیافزاید. حال از آن‌جا که تضمین اعتبار و اعتماد در تحقیقات کیفی برای پژوهشگران از اهمیت بالایی برخوردار است، چارچوب لینکلن و گوبا توانسته است با ارائه مجموعه‌ای منسجم از معیارها و استفاده مؤثر از راهبردها موجب افزایش دقت و صحت یافته‌ها و انطباق آن با دیدگاه‌ها و تجربیات مشارکت‌کنندگان شود. بدین تعبیر، قابلیت اعتبار و اطمینان در تحقیقات کیفی به عنوان بستری برای ایجاد بینش‌های معنادار و پیشرفت دانش عمل نموده و محققان با پایبندی به چارچوب لینکلن و گوبا می‌توانند قابلیت اعتبار را با ایجاد حقیقت، قابلیت انتقال را با تعمیم‌پذیری در زمینه، قابلیت اعتماد را با تضمین ثبات و پایداری، و قابلیت تأیید را در مقابله با سوگیری و ذهنیت، مورد ارتقاء و استحکام قرار دهند. بحث و نتیجه‌گیری: دستیابی به الگویی منسجم و پذیرفتنی برای ارزیابی کیفیت پژوهش‌ها، مستلزم انجام مطالعات بیشتر و گفت‌وگوی مستمر میان رویکردهای مختلف روش‌شناختی است. بدین منظور لینکلن و گوبا (1985) برای دستیابی به تصویری واضح از جایگاه پژوهش‌های کیفی در قلمرو علوم اجتماعی، معیارهایی را معرفی نموده‌اند؛ که در باورپذیری، انتقال‌پذیری، تأییدپذیری و اطمینان‌پذیری تحقیقات کیفی بر اساس ارزیابی علمی قابلیت اعتبار (روایی) و اطمینان (پایایی) داده‌های تحقیق مؤثر بوده است. حال آن‌که برای انطباق چهار معیار کیفی لینکلن و گوبا (باورپذیری، انتقال‌پذیری، اطمینان‌پذیری و تأییدپذیری) می‌توان: 1. به منظور افزایش باورپذیری از روش‌های تطبیق طولانی‌مدت، بررسی همتایان، بازنگری اعضاء، مستندسازی و مثلث‌سازی استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها به درک عمیق از پدیده‌ها و فهم دقیق از تجربیات مشارکت‌کنندگان کمک می‌کند و شفافیت و اعتبار تحقیق را افزایش می‌دهد. 2. برای افزایش انتقال‌پذیری یافته‌های تحقیق از روش‌های توصیف غنی، توصیف عمیق زمینه، و نمونه‌گیری با حداکثر تنوع استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها تمام جنبه‌های مرتبط (مثل شرایط اقتصادی، اجتماعی و تکنولوژیکی) را توصیف می‌کند و یافته‌ها را به جمیع جوانب زمینه موضوعی تحقیق تعمیم می‌دهد. 3. برای افزایش اطمینان‌پذیری از روش‌های پوشه‌نگاری، انعکاس‌دهی و پیگیری ارزیابی استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها شفافیت فرایند تحقیق را افزایش می‌دهد و به دیگر پژوهشگران در بازسازی تحقیق کمک می‌نماید. 4. برای افزایش تأییدپذیری می‌توان از روش‌های بازبینی همتایان و بازنگری همکاران استفاده کرد. استفاده از این روش‌ها اعتبار یافته‌ها را افزایش می‌دهد و تأیید می‌کند که یافته‌ها منعکس‌کننده شواهد و نه سوگیری‌های پژوهش‌گر بوده است.

https://apss.qom.ac.ir/article_4324_1e3881087f6e1b9bb2f69c747f79d7ba.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 3 2025 10 23 Knowledge Management in Information Science and Knowledge Studies: Trend Analysis and Future Prediction Using Time Series مدیریت دانش در علم اطلاعات و دانش شناسی: تحلیل روندها و پیش‌بینی آینده با استفاده از سری‌های زمانی 46 75 4245 10.22091/apss.2026.13400.1049 FA رضا کریمی دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-3826-5325 محمدرضا نصیری دانشگاه قم 0000-0002-8881-1670 Journal Article 2025 07 20 Objective: This study aims to analyze the intellectual structure, examine quantitative trends, and predict the future trajectories of the Knowledge Management (KM) field within Information Science and Library Science (LIS). Given the lack of a comprehensive understanding of its internal structure, thematic clusters, growth and decline patterns, and emerging research fronts, this study seeks to fill this research gap by employing a scientometric approach and time series analysis to map the scientific landscape of this domain. The primary research questions focus on identifying the current structure, forecasting the growth of publications and citations, analyzing scientific collaboration patterns, and identifying emerging topics. Methodology: This study employed bibliometric and scientometric methods. Data were extracted from the Web of Science (WoS) database by searching the keyword "knowledge management" within the "Information Science & Library Science" subject category, without time or language restrictions, totaling 4,940 articles. To analyze the intellectual structure, co-authorship and co-citation networks, and identify thematic clusters, tools such as VOSviewer and CiteSpace were utilized. To forecast future trends in the number of publications, citations, and references, ARIMA (Autoregressive Integrated Moving Average) time series analysis models were applied to both domestic data (from 2000 to 2023) and international data. Findings: The analysis revealed that the field of KM in LIS is divided into four main clusters: "knowledge management technology" (accounting for the highest number of articles and citations), "knowledge sharing," "innovation & knowledge management," and "knowledge creation." Time series forecasts indicate a continuous upward trend in the number of publications at both domestic and international levels. However, a key difference was observed: while the number of citations shows steady growth internationally, domestic research exhibits volatility and a predicted declining trend. Emerging global topics are shifting towards "big data," "social media," "sustainability," and "open innovation," whereas the domestic focus remains on core concepts like "organizational culture" and "academic libraries." Conclusion: This research demonstrates that Knowledge Management in Information Science is a dynamic and growing field, but the developmental patterns and thematic focus of domestic and international research differ significantly. The gap between the growth trend in publications and their impact (citations) in domestic research, as well as the divergence in research topics, requires special attention. To enhance the quality and impact of domestic research, it is recommended to increase focus on emerging technologies (such as AI and big data), strengthen international scientific collaboration, adopt data-driven analytical methods, and develop indigenous models for implementing knowledge management in organizations. هدف: این پژوهش با هدف تحلیل ساختار فکری، بررسی روندهای کمی و پیش‌بینی مسیرهای آتی حوزه مدیریت دانش (KM) در علم اطلاعات و دانش‌شناسی (LIS) انجام شده است. با توجه به فقدان درک جامع از ساختار درونی، خوشه‌های موضوعی، الگوهای رشد و افول و جبهه‌های نوظهور پژوهشی در این قلمرو، این مطالعه می‌کوشد تا با استفاده از رویکرد علم‌سنجی و تحلیل سری‌های زمانی، این شکاف تحقیقاتی را پر کرده و نقشه علمی این حوزه را ترسیم نماید. سوالات اصلی بر شناسایی ساختار فعلی، پیش‌بینی رشد انتشارات و استنادات، تحلیل الگوهای همکاری علمی و شناسایی موضوعات نوظهور متمرکز است. روش: این مطالعه از روش کتاب‌سنجی و تحلیل علم‌سنجی بهره برده است. داده‌ها از پایگاه Web of Science (WoS) با جستجوی کلیدواژه «knowledge management» در دسته‌بندی موضوعی «Information Science & Library Science» بدون محدودیت زمانی و زبانی استخراج شدند که مجموعاً شامل ۴۹۴۰ مقاله بود. برای تحلیل ساختار فکری، شبکه‌های هم‌نویسندگی و هم‌استنادی و شناسایی خوشه‌های موضوعی از ابزارهای VOSviewer و CiteSpace استفاده شد. به‌منظور پیش‌بینی روندهای آتی تعداد انتشارات، استنادات و تعداد منابع مورد استفاده، از مدل‌های تحلیل سری زمانی ARIMA بر اساس داده‌های سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۴۰۲ و همچنین داده‌های بین‌المللی استفاده گردید. یافته‌ها: تحلیل‌ها نشان داد که حوزه مدیریت دانش در LIS به چهار خوشه اصلی تقسیم می‌شود: «فناوری مدیریت دانش» (با بیشترین تعداد مقاله و استناد)، «اشتراک دانش»، «نوآوری و مدیریت دانش» و «ایجاد دانش». پیش‌بینی‌های سری زمانی حاکی از روند افزایشی مداوم در تعداد انتشارات، هم در سطح داخلی و هم بین‌المللی، است. با این حال، یک تفاوت کلیدی مشاهده شد: در حالی که تعداد استنادات در سطح بین‌المللی رشد پایداری را نشان می‌دهد، در پژوهش‌های داخلی دچار نوسان و روند کاهشی پیش‌بینی‌شده است. موضوعات نوظهور در سطح جهانی به سمت «کلان‌داده‌ها»، «رسانه‌های اجتماعی»، «پایداری» و «نوآوری باز» در حال حرکت هستند، در حالی که تمرکز داخلی همچنان بر مفاهیم کلیدی مانند «فرهنگ سازمانی» و «کتابخانه‌های دانشگاهی» است. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که مدیریت دانش در علم اطلاعات، حوزه‌ای پویا و در حال رشد است، اما الگوی توسعه و تمرکز موضوعی پژوهش‌های داخلی و بین‌المللی متفاوت است. شکاف میان روند رشد انتشارات و تأثیرگذاری (استنادات) در تحقیقات داخلی، و همچنین تفاوت در موضوعات پژوهشی، نیازمند توجه ویژه است. برای افزایش کیفیت و تأثیرگذاری پژوهش‌های داخلی، پیشنهاد می‌شود تمرکز بیشتری بر فناوری‌های نوین (مانند هوش مصنوعی و کلان‌داده‌ها)، تقویت همکاری‌های علمی بین‌المللی، استفاده از روش‌های تحلیل داده‌محور و تدوین مدل‌های بومی برای پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌ها صورت گیرد.

https://apss.qom.ac.ir/article_4245_de252aee05301b197e4a77e630cd3e73.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 3 2025 10 23 Grey Systems Theory: A Global Reappraisal and Interdisciplinary Applications for Decision-Making in an Uncertain World – A Scientometric Approach نظریه سیستم‌های خاکستری؛ بازخوانی جهانی و کاربردهای میان‌رشته‌ای برای تصمیم‌گیری در دنیای نامطمئن: رویکرد علم سنجی 77 99 4322 10.22091/apss.2026.13886.1059 FA تورج کریمی دانشیار، گروه مدیریت صنعتی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. 0000-0003-0058-802X علیرضا پایور دانشجوی دکتری مدیریت صنعتی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران 0009-0002-5804-8480 سیدعلی درافشان دانشجوی دکتری مدیریت صنعتی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم 0009-0003-5880-7472 ثریا بیرامی دانشجوی دکتری مدیریت صنعتی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم 0000-0003-0191-2717 Journal Article 2025 09 16 Background: Grey Systems Theory (GST), introduced by Deng in 1982, is a foundational approach to modeling uncertainty and decision-making with incomplete data. GST views reality as a spectrum—neither fully known nor unknown—enabling its application across engineering, economics, environmental science, medicine, management, and public policy. Despite wide adoption, prior reviews remain fragmented, lacking comprehensive analysis of GST’s intellectual progress and current frontiers. This study addresses these gaps by providing an integrated, systematic scientometric analysis that clarifies GST’s development, structure, and emerging trends. Purpose: This study delivers a dynamic, holistic mapping of GST’s intellectual development from 1982 to 2025. It traces GST’s evolving trajectory, reveals global collaboration networks, pinpoints key thematic clusters, and spotlights emerging domains of application. Methodology: Driven by clear objectives, we adopted a comprehensive scientometric approach. We retrieved data from the Scopus database, analyzing it through the R package Bibliometrix to spotlight citation, co-authorship, and co-word networks. To ensure depth and reliability, our search query spanned diverse keywords: “grey systems,” “grey model,” “grey prediction,” and “grey theory.” Only peer-reviewed, finalized research articles qualified, guaranteeing academic rigor. With this methodology, we constructed thematic maps, identified leading authors and journals, and mapped international research collaborations. Findings: The analysis reveals three distinct phases in the evolution of GST: 1. Conceptual Foundation (1980s–1990s): This phase was marked by the development of core constructs such as grey numbers and grey matrices. 2. Building on these foundations, the next phase—Algorithmic Expansion (2000–2015)—saw the proliferation of hybrid models and the integration of GST with fuzzy logic, evolutionary algorithms, and machine learning. 3. In recent years, this trajectory has given way to Global Convergence (2016–present), marked by growing interdisciplinary applications in public policy, population health, sustainable energy, digital logistics, and socio-technical systems analysis. Complementing this evolutionary timeline, co-word analysis indicates two dominant research clusters: a technical cluster centered on forecasting, optimization, and multi-criteria decision-making, and a human-oriented cluster focusing on applications in the social sciences and public health. Citation analysis reconfirms the seminal role of Deng’s 1982 article as the intellectual cornerstone of the field. Geographically, China remains the epicenter of scientific production, with institutions such as Nanjing, Wuhan, and Chongqing universities playing central roles, while countries like the United States, the United Kingdom, and India contribute as complementary partners through international collaborations. Conclusion: As global challenges grow more complex, the integration of GST with social sciences and advanced technologies—such as artificial intelligence, big data, and digital twins—emerges as crucial. GST, once seen primarily as a computational tool, is now shifting to an interdisciplinary framework that empowers researchers to address twenty-first century problems. Through this evolution, researchers, policymakers, and managers gain a common language, which enables informed decision-making even in uncertain environments. Advancing hybrid grey–AI models, fostering international scientific collaborations, and localizing models to address specific challenges—including resource management, public health, supply chain resilience, and crisis response—are key implications. Moreover, novel applications in climate change and data governance further expand opportunities for decision-making under uncertainty. In sum, this study presents the first systematic and comprehensive scientometric review of over four decades of GST research, clarifying both the current status of the field and future trajectories. مقدمه: نظریه سیستم‌های خاکستری نخستین بار توسط دِنگ در سال 1982 معرفی شد و از آن زمان به‌عنوان یکی از چارچوب‌های بنیادی برای مدل‌سازی عدم‌قطعیت و پشتیبانی از تصمیم‌گیری در شرایط داده‌های ناقص، مبهم و محدود شناخته شده است. ایده اصلی این نظریه بر این فرض استوار است که واقعیت‌ها نه کاملاً «سفید» و شناخته‌شده و نه کاملاً «سیاه» و ناشناخته‌اند، بلکه در طیفی «خاکستری» جای می‌گیرند که بخشی از اطلاعات در دسترس و بخش دیگر نامعلوم است. همین نگرش باعث شد تا سیستم‌های خاکستری طی چهار دهه گذشته از یک ابزار تحلیلی به چارچوبی میان‌رشته‌ای و جهانی تبدیل شود که در حوزه‌های متنوعی چون مهندسی، اقتصاد، علوم محیطی، پزشکی، مدیریت و سیاست‌گذاری عمومی به‌کار گرفته می‌شود. با وجود گسترش چشمگیر، مرورهای پیشین اغلب پراکنده بوده و فاقد تحلیلی جامع از مسیر تکاملی، شبکه‌های علمی و حوزه‌های نوظهور این نظریه بوده‌اند. پژوهش حاضر با رویکردی نظام‌مند و علم‌سنجی تلاش می‌کند این خلأ را پر کند. هدف: هدف اصلی این پژوهش ترسیم تصویری فراگیر از تحول نظریه سیستم‌های خاکستری در بازه 1982 تا 2025 است. مطالعه حاضر می‌کوشد سیر تاریخی این نظریه را مستند کند، شبکه‌های علمی و همکاری‌های بین‌المللی را شناسایی نماید، خوشه‌های پژوهشی را آشکار سازد و حوزه‌های نوظهور را معرفی کند. روش‌شناسی: این تحقیق بر پایه یک رویکرد علم‌سنجی جامع طراحی شده است. داده‌های مورد نیاز از پایگاه اسکوپوس استخراج گردید و تحلیل‌ها با بهره‌گیری از بسته تحلیلی R Bibliometrix انجام شد. تمرکز اصلی بر تحلیل ارجاعات، هم‌نویسندگی و هم‌واژگانی بود. برای اطمینان از جامعیت داده‌ها، کوئری‌ای طراحی شد که ترکیب گسترده‌ای از واژگان کلیدی مرتبط با نظریه خاکستری را شامل می‌شد؛ از جمله «سیستم‌های خاکستری»، «مدل خاکستری»، «پیش‌بینی خاکستری» و «تئوری خاکستری». چنین رویکردی امکان تولید نقشه‌های تماتیک، شناسایی نویسندگان و نشریات برجسته، و تحلیل شبکه‌های همکاری علمی در سطح بین‌المللی را فراهم آورد. یافته‌ها: تحلیل‌ها سه دوره متمایز در سیر تحول نظریه سیستم‌های خاکستری را آشکار ساختند: 1. دوره بنیادین مفهومی (دهه 1980 و 1990): معرفی مفاهیم پایه‌ای چون عدد و ماتریس خاکستری. 2. دوره گسترش الگوریتمی (2000–2015): توسعه مدل‌های ترکیبی و تلفیق GST با منطق فازی، الگوریتم‌های تکاملی و یادگیری ماشین. 3. دوره همگرایی جهانی (2016 تاکنون): برجسته شدن کاربردهای میان‌رشته‌ای در سیاست‌گذاری عمومی، سلامت جمعیت، انرژی پایدار، لجستیک دیجیتال و تحلیل سامانه‌های اجتماعی ـ فنی. تحلیل هم‌واژگانی نشان داد حوزه پژوهش به دو خوشه اصلی تقسیم می‌شود: نخست، خوشه‌ای فنی با تمرکز بر پیش‌بینی، بهینه‌سازی و تصمیم‌گیری چندمعیاره؛ دوم، خوشه‌ای انسان‌محور که بر کاربردهای نظریه در علوم اجتماعی و سلامت عمومی تأکید دارد. تحلیل استنادی نیز بار دیگر اهمیت مقاله کلاسیک دِنگ (1982) را به‌عنوان شالوده فکری این حوزه برجسته کرد. از منظر جغرافیایی، چین همچنان قطب اصلی تولید علمی است و دانشگاه‌هایی مانند نانجینگ، ووهان و چونگ‌چینگ نقش محوری دارند. نتیجه‌گیری: این پژوهش مرزهای نوظهور نظریه خاکستری را در تعامل با علوم اجتماعی و فناوری‌های نوین همچون هوش مصنوعی، کلان‌داده و دوقلوهای دیجیتال برجسته می‌سازد. چنین تلفیقی، نظریه را از یک ابزار محاسباتی به چارچوبی میان‌رشته‌ای برای فهم پیچیدگی‌های قرن بیست‌ویکم ارتقا می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهند که نظریه خاکستری اکنون می‌تواند زبان مشترکی برای پژوهشگران، سیاست‌گذاران و مدیران فراهم آورد تا در مواجهه با مسائل پیچیده و چندبعدی جهانی به تصمیم‌سازی آگاهانه‌تر بپردازند. از نظر کاربردی، دلالت‌های کلیدی شامل توسعه مدل‌های ترکیبی خاکستری–هوش مصنوعی، گسترش همکاری‌های علمی بین‌المللی و بومی‌سازی مدل‌ها برای حل مسائل محلی در حوزه‌هایی چون مدیریت منابع، سلامت عمومی، تاب‌آوری زنجیره‌تأمین و مقابله با بحران‌ها است. افزون‌بر این، کاربردهای جدید در زمینه اقلیم و حکمرانی داده ظرفیت‌های تازه‌ای برای تصمیم‌سازی در شرایط عدم‌قطعیت ایجاد می‌کند. بدین‌ترتیب، این مطالعه نخستین مرور نظام‌مند و جامع در حوزه نظریه سیستم‌های خاکستری است که وضعیت کنونی را روشن می‌سازد.

https://apss.qom.ac.ir/article_4322_25ab48a32c413d9fed84b3d2a4695d21.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 3 2025 10 23 Content Analysis of the Criminal Law Doctrines Journal: Thematic Trends, Academic Participation, and Research Gaps تحلیل محتوای مقالات نشریه آموزه‌های حقوق کیفری : روندهای موضوعی، ساختار مشارکت علمی و خلأهای پژوهشی 102 119 4321 10.22091/apss.2026.13517.1052 FA سهیلا ابراهیم زاده استادیار گروه حقوق، دانشگاه شهاب دانش، قم، ایران. (نویسنده مسئول) 0009-0007-2631-1877 رضا غلامی جمکرانی دانشیار گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران 0000-0003-1895-6660 Journal Article 2025 07 31 Objective: Content analysis of academic journals is an effective tool for assessing the state of knowledge production, identifying thematic trends, and evaluating the structure of scholarly participation in different fields. This study aims to analyze the content of articles published in the Criminal Law Doctrines journal between 2011 and 2024, with the purpose of identifying scientific and practical trends, comparing thematic orientations, and highlighting research gaps. Method: The study is descriptive–analytical in nature and based on quantitative content analysis. The statistical population consists of 261 articles published in 27 issues of the journal during the years 2011–2024. Data regarding article title, authors, academic rank, institutional affiliation, gender, authorship structure, and thematic focus were extracted and analyzed using Microsoft Excel. Findings: The results reveal that the journal has maintained relative stability with gradual growth in the number of published articles. More than 60% of the articles were authored by academics holding the rank of assistant professor or higher, with doctoral students also making a notable contribution. However, female authors accounted for only about 12% of the total contributors. The thematic analysis shows that the most frequent subject areas were criminal policy (17.2%), international criminal law (15.7%), and criminology (13.4%). In contrast, topics such as general criminal law, criminal procedure, and juvenile justice were less represented, reflecting a greater concentration on strategic and international issues compared to classical or emerging areas. Authorship patterns were predominantly individual or dual-authored, while collaborative or interdisciplinary research was rare. Conclusion: The study demonstrates that while the Criminal Law Doctrines journal has consolidated its position quantitatively, it faces significant challenges in terms of thematic, gender, and geographic diversity. These findings emphasize the need for editorial policies that encourage broader participation and greater thematic balance. In particular, expanding research into underrepresented topics and promoting interdisciplinary collaboration could enhance the journal’s scholarly quality and strengthen its alignment with contemporary research needs. The findings of this study can help scientific policymakers, journal editors, and graduate researchers in designing targeted calls for proposals, developing new research themes, and selecting dissertation topics. In addition, the model presented in this study can be considered a model for the scientific evaluation of other specialized legal and humanities journals. تحلیل محتوای نشریات علمی یکی از ابزارهای مؤثر برای بررسی وضعیت تولید دانش، شناسایی روندهای موضوعی و ساختار مشارکت علمی در حوزه‌های مختلف است. در این پژوهش، هدف تحلیل محتوای مقالات منتشرشده در فصلنامه «آموزه‌های حقوق کیفری» در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ بوده است. این تحقیق به‌منظور شناسایی روندهای علمی و کاربردی، مقایسه گرایش‌های موضوعی و معرفی شکاف‌های پژوهشی در این نشریه انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر روش تحلیل محتوای کمی است. جامعه آماری شامل ۲۶۱ مقاله منتشرشده در ۲۷ شماره از فصلنامه طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ می‌باشد. اطلاعات مربوط به عنوان، نویسندگان، مرتبه علمی، وابستگی سازمانی، جنسیت، ساختار نویسندگی و محور موضوعی استخراج و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار Excel تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که نشریه در طول این دوره از ثبات نسبی و رشد تدریجی در تعداد مقالات برخوردار بوده است. بیش از ۶۰٪ مقالات توسط نویسندگانی با مرتبه استادیار و بالاتر نوشته شده است و سهم دانشجویان دکتری نیز قابل توجه است. با این حال، مشارکت زنان در نگارش مقالات تنها حدود ۱۲٪ بوده است. از نظر محتوایی، حوزه‌های «سیاست جنایی» (۱۷.۲٪)، «حقوق بین‌الملل کیفری» (۱۵.۷٪) و «جرم‌شناسی» (۱۳.۴٪) بیشترین تمرکز را داشته‌اند. در مقابل، حوزه‌هایی همچون «حقوق کیفری عمومی»، «آیین دادرسی کیفری» و «حقوق کیفری اطفال» سهم کمتری در نشریه داشته‌اند که نشان‌دهنده تمرکز بیشتر بر مسائل راهبردی و بین‌المللی است. همچنین، مقالات فردی یا دو نفره غالب بوده و پژوهش‌های گروهی یا میان‌رشته‌ای اندک است. این پژوهش نشان می‌دهد که در حالی که نشریه «آموزه‌های حقوق کیفری» از لحاظ کمّی جایگاه خود را تثبیت کرده است، اما با چالش‌هایی در زمینه تنوع موضوعی، جنسیتی و جغرافیایی روبه‌رو است. این یافته‌ها بر لزوم بازنگری در سیاست‌های تحریریه و افزایش مشارکت‌های متنوع تأکید دارد. به‌ویژه، گسترش تنوع موضوعی و تقویت پژوهش‌های میان‌رشته‌ای می‌تواند به ارتقای کیفیت علمی نشریه و تقویت پیوند آن با نیازهای پژوهشی روز کمک کند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به سیاست‌گذاران علمی، دبیران نشریه و پژوهشگران تحصیلات تکمیلی در طراحی فراخوان‌های هدفمند، تدوین محورهای جدید پژوهشی و انتخاب موضوعات پایان‌نامه‌ای کمک کند. افزون بر این، الگوی ارائه‌شده در این مطالعه، می‌تواند الگویی برای ارزیابی علمی سایر نشریات تخصصی حقوقی و علوم انسانی محسوب شود.

https://apss.qom.ac.ir/article_4321_0f9ca0276f3733158c6f8e3ec1020cf8.pdf

دانشگاه قم مطالعات کاربردی علم سنجی 3060-6845 2 3 2025 10 23 Scientometric Analysis of Drug Governance: Research Trends, Scientific Networks, and Frequently Used Keywords (2014-2025) تحلیل علم‌سنجی حکمرانی مواد مخدر: روندهای پژوهشی، شبکه‌های علمی و کلیدواژه‌های پرکاربرد (2014-2025) 120 134 4320 10.22091/apss.2026.12365.1031 FA علی کاوه راد دانشجوی دکتری مدیریت دولتی – تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران 0009-0006-3253-0104 سید عابد رضایی دانشگاه اما م حسین 0009-0006-3253-0104 Journal Article 2025 02 13 Abstract The present study, using scientometric and lexical analysis methods, has drawn a scientific map of the field of drug governance based on 752 foreign scientific-research articles that have been indexed in the Science Direct scientific database between 2014 and 2025. The main goal of this study is to identify and analyze the conceptual structure and thematic networks in the field of drug governance in order to provide a better understanding of trends, key concepts, and relationships between concepts in this field. To achieve this goal, Excel and VOSviewer software were used to analyze data, prepare information, and draw scientific maps. In this study, data related to articles were extracted from the Science Direct database and analyzed after filtering and preparation. Using scientometric methods, conceptual networks and relationships between keywords were examined. Objective The objective of this study is to identify and analyze the conceptual structure and thematic networks in the field of drug governance through scientometric and lexical analysis methods, in order to provide a comprehensive picture of trends, key concepts, and conceptual connections in this field. Methodology This study, using data from 752 scientific research articles indexed in the Science Direct database from 2014 to 2025, and using Excel and VOSviewer software, conducted a keyword network analysis and drew a scientific map of the field of drug governance. Findings Among 118 related keywords, 10 words were identified as core words and 4 words as close to the core words. The words “governance”, “social harms”, “addiction”, “drugs”, and “drug governance” were among the most frequent and important keywords. Additionally, four main thematic clusters were identified in the field of drug governance, each of which represents a specific direction in studies in this field, including social approaches, policymaking, and prevention. Conclusion The findings show that in recent years, research has increasingly focused on concepts such as prevention, harm reduction, and improved governance policies. By outlining the conceptual structure of the field, this study helps identify research gaps and guide future studies. Application The results can be used by policymakers, researchers, and planners to design more effective strategies for controlling and managing addiction, and pave the way for the development of interdisciplinary collaborations and applied research. چکیده پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش‌های علم‌سنجی و تحلیل واژگانی، به ترسیم نقشه علمی حوزه حکمرانی مواد مخدر بر اساس 752 مقاله علمی-پژوهشی خارجی پرداخته است که در بازه زمانی سال‌های 2014 تا 2025 در پایگاه علمی Science Direct نمایه شده‌اند. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و تحلیل ساختار مفهومی و شبکه‌های موضوعی در حوزه حکمرانی مواد مخدر است تا از این طریق، درک بهتری از روندها، مفاهیم کلیدی و ارتباطات بین مفاهیم در این حوزه فراهم شود. برای دستیابی به این هدف، از نرم‌افزارهای اکسل و VOSviewer به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها، آماده‌سازی اطلاعات و ترسیم نقشه‌های علمی استفاده شده است. در این پژوهش، داده‌های مربوط به مقالات از پایگاه Science Direct استخراج و پس از پالایش و آماده‌سازی، مورد تحلیل قرار گرفتند. با استفاده از روش‌های علم‌سنجی، شبکه‌های مفهومی و ارتباطات بین واژگان کلیدی بررسی شدند. هدف هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل ساختار مفهومی و شبکه‌های موضوعی در حوزه حکمرانی مواد مخدر از طریق روش‌های علم‌سنجی و تحلیل واژگانی است، تا تصویری جامع از روندها، مفاهیم کلیدی و ارتباطات مفهومی در این حوزه ارائه گردد. روش‌شناسی این مطالعه با بهره‌گیری از داده‌های 752 مقاله علمی-پژوهشی نمایه‌شده در پایگاه Science Direct طی سال‌های 2014 تا 2025، و با استفاده از نرم‌افزارهای اکسل و VOSviewer، به تحلیل شبکه‌ای واژگان کلیدی و ترسیم نقشه علمی حوزه حکمرانی مواد مخدر پرداخته است. یافته‌ها از میان 118 کلیدواژه مرتبط، 10 واژه به‌عنوان واژگان هسته و 4 واژه به‌عنوان واژگان نزدیک به هسته شناسایی شدند. واژگان «حکمرانی»، «آسیب‌های اجتماعی»، «اعتیاد»، «مواد مخدر» و «حکمرانی مواد مخدر» از پرتکرارترین و پراهمیت‌ترین کلیدواژه‌ها بودند. همچنین، چهار خوشه موضوعی اصلی در حوزه حکمرانی مواد مخدر شناسایی گردید که هر کدام نشان‌دهنده جهت‌گیری خاصی در مطالعات این حوزه هستند، از جمله رویکردهای اجتماعی، سیاست‌گذاری و پیشگیری. نتیجه‌گیری یافته‌ها نشان می‌دهند که در سال‌های اخیر، گرایش پژوهش‌ها به سوی مفاهیمی چون پیشگیری، کاهش آسیب و بهبود سیاست‌های حکمرانی افزایش یافته است. این مطالعه با ترسیم ساختار مفهومی حوزه مذکور، به شناسایی شکاف‌های پژوهشی و جهت‌دهی به مطالعات آینده کمک می‌کند. کاربرد نتایج می‌تواند مورد استفاده سیاست‌گذاران، پژوهشگران و برنامه‌ریزان برای طراحی راهبردهای مؤثرتر در کنترل و مدیریت اعتیاد قرار گیرد و زمینه‌ساز توسعه همکاری‌های بین‌رشته‌ای و پژوهش‌های کاربردی شود.

https://apss.qom.ac.ir/article_4320_bff0e124e3ce1f9c0a5cc67aef5eeccd.pdf